Elektrotehnicki fakultet Banja Luka - Zvanicna Internet prezentacija
CirilicaLatinicaEnglish
Meni

Stari nastavni plan i program

  • Odsjek za elektroniku i komunikacije (EK)
  • Odsjek za racunarsku tehniku i automatiku (RTA)
  • Odsjek za elektroenergetiku (EE)

Plan nastave prve dvije godine studija

Red. PREDMET Semestar
br.
1 2 3 4






1. Matematika 1 4+4


2. Matematika 2
4+4

3. Osnovi elektrotehnike 4+3 4+4+1

4. Fizika 3+2 3+2+2

5. Osnovi racunarske tehnike 4+3


6. Arhitektura racunara
3+1+2

7. Sociologija 3+0








8. Matematika 3

3+3
9. Matematika 4

3+3
10. Materijali i komponente

3+2+1
11. Teorija elektricnih kola

4+3 3+2+2
12. Programski jezici

3+0+1 3+1+2
13. Matematika 5


3+3
14. Elektricna mjerenja


3+0+2
15. Elektronika I


4+2+1
16. Engleski jezik










Broj casova 18+12+0 14+11+5 16+11+2 16+8+6

Broj ispita 3 4 3 5

Ukupan broj casova predavanja i vjezbi u semestru dobija se mnozeci
sedmicni broj iz plana sa 15.

NASTAVNI PROGRAM ZA PRVE DVIJE GODINE STUDIJA

MATEMATIKA 1

Uvod. Relacije, funkcije, operacije. Bulova (Bool) algebra. Definicija. Binarna Bulova algebra i algebra skupova. Bulove funkcije. Konjuktivna i disjunktivna normalna forma. Baze binarne Bulove algebre. Kvantifikatorski racun. Promjenljive, konstante, termi, formule. Interpretacija formula. Valjane formule. Kombinatorika i grafovi. Varijacije, kombinacije, particije. Funkcije generatrise. Diferencne jednacine. Grafovi i digrafovi; povezanost. Stabla i nezavisne konture. Planarni grafovi. Teoreme Ojlera (Euler) i Kuratovskog. Opsta algebra. Grupa, izomorfizam i homomorfizam. Lagranzova (Lagrange) teorema. Prsten, polje. Polja Galoa (Galois). Aksiomatika realnih brojeva. Polinomi i racionalne funkcije. Polinomi nad poljem. Osnovni stav algebre. Vijetove (Viete) formule. Bezuova (Bezout) teorema. Euklidov algoritam. Razlaganje racionalne funkcije na parcijalne razlomke. Linearna algebra. Vektorski prostori. Linearna zavisnost vektora. Lineal i potprostor. Baza i dimenzija. Linearni operatori. Matrice i determinante; Kramerove (Cramer) formule, adjungovana i inverzna matrica. Kotesova (Coates) formula. Rang matrice. Dimenzije prostora vrsta i kolona. Elementarne transformacije i ekvivalentne matrice. Gausov (Gauss) algoritam. Kroneker-Kapelijeva (Kronecker-Capelli) teorema. Homogeni sistem. Svojstveni vektori i svojstvene vrijednosti. Karakteristicna jednacina. Kejli -Hamiltonova (Kayley-Hamilton) teorema. Minimalni polinom. Slicnost matrica. Dzordanov (Jordan) kanonicni oblik. Unitarni i normirani prostor. Skalarni proizvod, norma, ortogonalnost, ortogonalna baza. Elementi analiticke geometrije u prostoru. Metricki prostor.

MATEMATIKA 2

Granicni i iterativni procesi. Definicija i osobine granicnih vrijednosti u metrickim prostorima. Banahov (Banach) stav o nepokretnoj tacki. Kompaktni prostori. Neprekidnost i kompaktnost. Diferencijalni racun. Pojam i osobine izvoda. Diferencijabilnost. Visi izvodi. Osnovne teoreme diferencijalnog racuna. Izvodi funkcija vise promjenljivih. Tejlorova (Taylor) formula. Integralni racun. Definicija neodredjenog integrala. Osobine neodredjenog integrala, metode integracije. Rimanov (Riemann) integral. Darbuove (Darboux) sume. Klase integrabilnih funkcija. Osobine odredjenih integrala. NJutn-Lajbnicov (Newton-Leibnitz) stav. Primjene odredjenih integrala. Diferencijalne jednacine. Osnovni pojmovi. Elementarne diferencijalne jednacine prvog reda. Diferencijalne jednacine viseg reda. Linearne jednacine. Varijacija konstanti. Teorija redova. Osnovni pojmovi teorije redova. Uporedni kriterijumi. Dalamberov (D'Alambert), Kosijev (Cauchy) i Gausov (Gauss) kriterijum. Apsolutna i uslovna konvergencija. Funkcionalni redovi i uniformna konvergencija. Diferenciranje i integracija redova. Potencijalni redovi. Poluprecnik konvergencije.

OSNOVI ELEKTROTEHNIKE

Osnovni pojmovi. Elektrostatika. Kulonov zakon i vektor jacine elektricnog polja. Potencijal. Gausov zakon. Primjeri primjene: elektricno polje prave naelektrisane niti, -provodnika kruznog poprecnog presjeka, -koaksijalnog voda, -sfericnog kondenzatora i paralelnih ravnomjerno naelektrisanih ploca. Provodnici i dielektrici u elektrostatickom polju. Ponasanje provodnika u elektrostatickom polju. Kondenzatori i njihova kapacitivnost. Proracun kapacitivnosti plocastog i sfericnog kondenzatora i poduzne kapacitivnosti koaksijalnog i dvozicnog voda. Sile i energija u elektrostatickom polju. Osnovne metode proracuna sila. Primjeri sila u elektrostatickom polju. Energija opterecenog kondenzatora. Kretanje naelektrisane cestice u elektricnom polju. Vremenski konstantne elektricne struje. Osnovni pojmovi i prvi Kirhofov zakon. Specificna provodnost i specificna otpornost. Otpornici i Omov zakon. Dzulov zakon. Elektricni generatori i drugi Kirhofov zakon. Kratak opis hemijskih generatora. Metode rjesavanja elektricnih mreza: metoda konturnih struja i metoda potencijala cvorova. Teoreme elektricnih mreza: teorema superpozicije, teorema reciprociteta, Tevenenova teorema, teorema kompenzacije, teorema odrzanja snage u elektricnim mrezama. Osnovna elektricna mjerenja. Elektricne mreze sa kondenzatorima. Vremenski konstantno magnetno polje. Bio - Savarov zakon. Primjeri primjene: polje prave strujne niti, polja kontura sastavljenih od pravih niti, polje na osi kruznog zavojka, Helmholcovi kalemovi, polje na osi solenoida. Magnetne sile i momenti. Primjeri: sila izmedju dva paralelna provodnika sa strujama istog intenziteta, momenat na strujnu konturu u homogenom magnetnom polju. Magnetni fluks. Zakon odrzanja magnetnog fluksa. Primjeri izracunavanja magnetnog fluksa. Kretanje naelektrisane cestice u magnetnom polju. Osnovne osobine i kretanje cestice u homogenom magnetnom polju. Amperov zakon. Primjene Amperovog zakona: odredjivanje magnetnog polja pravog provodnika kruznog poprecnog presjeka, koaksijalnog voda, torusnog zavojka i dugackog solenoida. Uopsteni oblik Amperovog zakona. Dijamagnetni, paramagnetni i feromagnetni materijali. Primjeri primjene uopstenog Amperovog zakona. Osobine magnetnih, posebno feromagnetnih materijala. Magnetna kola. Magnetno kolo trajnog magneta. Vremenski promjenljivo elektricno i magnetno polje. Faradejev zakon elektromagnetne indukcije. Primjeri primjene: principi rada generatora, motora i transformatora. Medjusobna induktivnost i samoinduktivnost. Proracun samoinduktivnosti i medjusobne induktivnosti jednostavnih struktura. Energija i sile u magnetnom polju. Privlacna sila elektromagneta. O opstim jednacinama elektromagnetnog polja. Elektricne mreze sa vremenski promjenljivim strujama. Opste jednacine. Mreze sa prostoperiodicnim strujama i njihovo rjesavanje kompleksnim racunom. Metoda konturnih struja i potencijala cvorova. Osnovne teoreme elektricnih mreza sa prostoperiodicnim strujama. Posebne veze elemenata: prosto rezonantno i antirezonantno kolo, slozeniji slucajevi rezonancije i antirezonancije. Trofazni sistemi. Proizvodjenje obrtnog magnetnog polja pomocu trofaznih sistema; sinhroni i asinhroni motori. Osnovna elektricna mjerenja i elementi mjernih mostova. Osnovni pojmovi o prelaznim rezimima. Redno RC kolo, redno RL kolo i redno RLC kolo pobudjeni generatorima konstantne i prostoperiodicne elektromotorne sile.

FIZIKA

Mehanika. Kinematika materijalne tacke. Koordinatno i prirodno opisivanje mehanickog kretanja. Vektori brzine i ubrzanja materijalne tacke u Dekartovom i polarnom koordinatnom sistemu. Sektorska brzina. Tangencijalno i normalno ubrzanje. Krivina i poluprecnik krivine trajektorije. Dinamika. NJutnovi zakoni mehanike; opste osobine i granice primjenljivosti. Primjeri primjene NJutnovih zakona. Razlaganje sistema na podsisteme. Disipativne sile trenja. Impuls sile. Zakon o odrzanju vektora kolicine kretanja sistema materijalnih tacaka. Mehanicko kretanje tijela sa promjenljivom masom. Mehanicki rad i snaga. Potencijalna energija uzajamnog djelovanja. Konzervativne i nekonzervativne sile. Zakon o odrzanju ukupne mehanicke energije. Centrifugalna i Koriolisova inercijalna sila. Elementi specijalne teorije relativnosti. Lorencove transformacije. Relativisticki izrazi za masu, impuls, silu, kineticku i totalnu energiju. Gravitacija. Keplerovi zakoni i NJutnov zakon gravitacije. Gausova teorema. Rad, potencijalna energija i potencijal u gravitacionom polju. Dinamika rotacije oko fiksne ose. Momentna jednacina kretanja. Zakon o odrzanju momenta kolicine kretanja. Moment inercije materijalne tacke i krutog tijela stajnerova teorema. Rad, snaga i kineticka energija rotacionig kretanja. Mehanika elasticnih tela u sudaru. Naponi naprezanja. Hukov zakon. Potencijalna energija elasticno deformisanog tela. Smicanje. Veza izmedju modula elasticnosti. Elasticni sudari u sistemu centra mase i lab. sistemu. Mehanika fluida. Jednacina kontinuiteta. Ojlerova jednacina. Hidrostaticka stisljivost i nestisljivost fluida. Sila potiska. Barometarska formula. Stacionarno laminarno strujanje idealne tecnosti. Bernulijeva jednacina i njene primene. Profil brzine i protok pri strujanju viskoznog fluida kroz cev. Oscilatorno i talasno kretanje. Modeli linearnog, idealnog i prigusenog harmonijskog oscilatora; jednacine kretanja i resenja. Prinudne oscilacije u stacionarnom rezimu. Amplitudna i fazna karakteristika stacionarnog rezima. Rezonancija. Jednacina ravanskog talasa. Talasna jednacina. Talasna duzina longitudinalnih i transferzalnih talasa. Grupna brzina. Prenosenje energije talasnim kretanjem. Intenzitet talasa. Zvucni talasi i Doplerov efekat. Toplota. Zakoni idealnih i realnih gasova. Model idealnog gasa. Opsta jednacina gasnog stanja. Prvi zakon termodinamike. Unutrasnja energija gasa i Mejerove relacije. Energetski bilansi izotermicke, izobarske, izohorske, adijabatske i politropske promene stanja idealnih gasova. Vandervalsova jednacina stanja realnih gasova. Kineticka teorija idealnih gasova. Maksvel-Bolcmanova raspodela i mikroskopska struktura temperature i pritiska. Transportni koeficijenti pokretljivosti, difuzije, viskoznosti i toplotne provodljivosti. Termodinamika. Ravnotezna i neravnotezna stanja. Nepovratni, povratni i kruzni procesi. Karnoov kruzni proces. Drugi zakon termodinamoke. Entropija i njena statisticka interpretacija. Prenos toplotne energije kroz ravne, cilindricne i sfericne slojeve. Zakoni provodjenja, strujanja i zracenja toplotne energije. Apsolutno crno telo. Kirhofov i Plankov zakon zracenja. Stefan-Bolcmanov i Vinov zakon. Optika. Talasna optika. Brzina prostiranja EMT svetlosti. Intenzitet svetlosti. Fresnelovi koeficijenti. Izvori koherentnog zracenja (laseri). Interferencija svetlosti na tankim slojevima. Interferometri. Frauhoferova i Fresnelova difrakcija. Polarizacija svetlosti. Brevsterov zakon. Apsorpcija, rasipanje i disperzija svetlosti. Geometrijska optika. Fermaov princip. Totalna refleksija. Primena totalne refleksije kod optickih vlakana. Prelamanje na sfernoj povrsini. Opticarska jednacina tankog sfernog sociva. Ekvivalentna zizna daljina optickog sistema.

OSNOVI RACUNARSKE TEHNIKE

Istorijski razvoj racunara. Vrste racunara. Organizacija digitalnog racunara. Numericki sistemi i kodovi. Prekidacka Bulova (Boole) algebra - osnovni stavovi, aksiomi i teoreme. Logicke operacije. Prekidacke funkcije. Normalne forme. Minimizacija prekidackih funkcija. Karnoove (Karnough) tablice. Kombinacione i sekvencijalne prekidacke mreze. Logicka kola. Analiza i sinteza kombinacionih prekidackih mreza u bazisu NE, I i ILI i u bazisima NI i NILI. Memorijska kola. Flip-flopovi RS, T, JK, D tipa. L kolo. Netaktovani, taktovani, zadrzavani (master-slave) i ivicni flip-flopovi. Analiza i sinteza sekvencijalnih taktovanih prekidackih mreza. Standardne kombinacione prekidacke mreze. Dekoder. Koder. Multiplekser. Demultiplekser. Aritmeticka kola. Komplementeri. Komparatori. Sabiraci. Oduzimaci. Inkrementeri i dekrementeri. Pomjeraci. Aritmeticko-logicka jedinica. Standardne sekvencijalne prekidacke mreze. Registri. Stacionarni registri. Pomjeracki registri. Kruzni registri. Brojaci. Redni i paralelni brojaci. Binarni brojaci. Dekadni brojaci. Brojaci proizvoljnog modula. Obostrani brojaci. Kruzni brojaci. Logicki proracun brojaca. Model digitalnog racunara. Operacioni i upravljacki blokovi. Registarske veze. Magistrala. Memorija. Uredjaji za ulaz i izlaz. Naredbe i programi. Dijagram toka. Predstavljanje podataka i naredbi. Procesor. Funkcija procesora. Brojac naredbi. Registri podataka. Adresni registri. Registri opste namene. Stek. Aritmeticko-logicka jedinica. Registar stanja. Mikroprogramska upravljacka jedinica. Mikrooperacije. Mikroprogrami. Operativna memorija. Sekundarna memorija. Citanje naredbi. Citanje operanada, izvrsavanje naredbe, pamcenje rezultata. Prekidi programa. Analiza prekida. Ulaz/izlaz. Programirani ulaz/izlaz. Prekidni ulaz/izlaz. Direktni pristup memoriji.

ARHITEKTURA RACUNARA

Pregled postojecih arhitektura. Arhitekture racunara i racunarskih sistema. Struktura procesora. Aritmeticka jedinica. Registri opste namene, adresni registri, pokazivac steka, programsko statusna rec, privilegovani i korisnicki rezim. Osnovne operacije i stanja procesora. Dijagram toka standardnih aritmetickih operacija. Upravljacka jedinica. Realizacija upravljacke jedinice sa elementima za kasnjenje, sa brojacem i dekoderom, kao standardne sekvencijalne mreze. Koriscenje programabilnih komponenti u realizaciji upravljackih jedinica. Mikroprogramski princip upravljanja. Mikroprogramska upravljacka jedinica. Generisanje upravljackih signala mikroprogramskom upravljackom jedinicom za neke standardne operacije. Programski model racunara. Nacini adresiranja. Skup instrukcija procesora. Asemblerski jezik. Prekidi. Hijerarhija prekida. Faza analize prekida. Maskirajuci i nemaskirajuci prekidi. Registar prekida i registar maske. Spoljasnji i unutrasnji prekidi. Programski prekidi. Ulaz/izlaz. Kontroleri U/I uredjaja. Adresiranje registara kontrolera. Zajednicki i razdvojeni adresni prostor. Programirani ulaz/izlaz sa prozivanjem i prekidom. Direktni pristup memoriji. Kontroleri direktnog pristupa. Koncepcija ulaz/izlaz procesora. Koncepcija drajvera. Asocijativna LIFO i FIFO memorija. Organizacija operativne memorije. Kes memorija. Koncepcija magistrale. Funkcije editora, asemblera, linkera, loudera, interpretera, kompajlera. Podprogrami. Visi programski jezici. Elementi operativnih sistema. Koncepcija multiprogramiranja i procesa. Upravljacki blok procesa. Problemi sinhronizacije. Semafori. Stanje procesa. Redovi cekanja. Koncepcija datoteke i upravljackog bloka datoteke. Upravljanje uredjajima.

SOCIOLOGIJA

Teorija drustva: Pozitivizam, funkcionalizam, interakcionizam, strukturalizam, marksizam, sistemske teorije itd.Drustvo: Pojam drustva. Drustveno stanje i drustveno kretanje. Drustvo i licnost. Struktura i promjene drustva. Elementi drustvenog sistema. Rad i socijalna akcija. Podjela rada i podjela drustvenih uloga. Subjekti drustvenog djelovanja. Potrebe. Vrijednosti. Interesi. Norme. Stukture i dinamika drustva: Drustvene grupe i vrste drustvenih grupa. Porodica. Naselje. Etnicke zajednice. Drustvene klase i slojevi. Profesija. Ineligencija. Birokratija. Tehnokaratija. Elita. Teorija siromastva. Obrazovanje. Temelji i anatomija drustvene moci. Ustanove i organizacije. Politika. Drzava. Partije. Interesne grupe. Pokreti. Javno mnenje. Politicka kultura. Kultura: Pojam kulture. Kultura i civilizacija. Vrijednosti. Pravila i norme. Jezik. Pogled na svijet. Komunikacije. Kulturni tipovi. Subkultura. Akulturacija i entkulturacija. Kulturne potrebe. Masovna kultura. Kriza kulture. Religija. Filozofija i nauka. Ideologija. Umjetnost. Razvojni procesi u savremenom drustvu: Naucno-tehnoloska revolucija i promjene u tehnoloskoj civilizaciji. Savremene teorije naucno-tehnoloskog razvoja. Postindustrijsko i informaticko drustvo. Modernizacija i savremeno drustvo. Savremeno drustvo i teorija sistema. Odgovornost nauke pred covjecanstvom. Nova etika odgovornosti naucnika. Elementi sociologije rada: Predmet i cilj sociologije rada. Socioloska interpretacija rada. Pojmovna determisanost rada. Oblici organizacije rada. Odnos covjek i masina. Radna sredina i sredina zivljenja. Podjela rada u drusvu. Tehnologija i dozivljaj rada. Otudjeni rad. Moc i sukobi u industijskom drustvu. Sindikat i moc radnika. Industirjske sabotaze. Strajkovi i druge obustave rada. Rad u slobodno vrijeme. Budzet vremena i njegova struktura. Profesija i drustveni proizvodno-tehnoloski razvoj: Inzinjerska profesija. Drustveni uticaj. Ugled, status, moc i polozaj inzinjera u drustvu. Udruzenja. Naucno upravljanje i uloga inzinjera u organizaciji. Duznosti i odgovornosti.

MATEMATIKA 3

Funkcije vise promenljivih. Slozene i implicitno zadane funkcije. Pojam jakobijana. Ekstremi funkcija vise promenljivih. Krivolinijski i visestruki integrali. Integrali po koordinatama i po luku. Dvostruki i trostruki integrali - svojstva i izracunavanje. Grinova (Green) teorema. Nezavisnost krivolinijskih integrala od puta integracije. Povrsinski integrali. Integrali prve i druge vrste - svojstva i izracunavanje. Stoksova (Stokes) teorema i teorema Ostrogradskog. Teorija polja. Definicija skalarnog i vektorskog polja. Prostorni izvodi, gradijent, divergencija i rotor. Razlaganje polja, klasifikacija polja i teoreme karakteristicne za polje. Furijeovi (Fourier) redovi. Pojam trigonometrijskog i Furijeovog reda u realnom i kompleksnom domenu. Dirihleova (Dirichlett) teorema i razvijanje funkcija. Trigonometrijski polinomi. Furijeov integral i transformacija. Kompleksna analiza. Pojam izvoda i Kosi-Rimanovi (Cauchy-Riemann) uslovi. Konformno preslikavanje. Integral po luku i Kosi-Gursaova (Cauchy-Goursat) teorema. Kosijeva integralna formula. Tejlor-Lorenov (Taylor-Laurent) red. Singulariteti. Pojam i izracunavanje ostatka. Princip argumenta. Laplasova (Laplace) transformacija. Definicija, egzistencija i svojstva Laplasove transformacije. Inverzne transformacije. Konvolucija. Primena Laplasove transformacije. Z transformacija. Diferencijalne jednacine. Osnovni pojmovi o sistemima diferencijalnih jednacina. Metode resavanja linearnih sistema. Osnovni pojmovi teorije stabilnosti, stabilnost u smislu LJapunova. Linearne i kvazilinearne jednacine prvog reda. Jednacine drugog reda - metod karakteristika i Furijeov metod razdvajanja promenljivih.

MATEMATIKA 4

Uvod u teoriju verovatnoce. Definicija verovatnoce: Laplasova, statisticka, aksiomatska. Prostor verovatnoce. Geometrijska verovatnoca. Nezavisnost dogadjaja. Formula totalne verovatnoce i Bajesova (Bayes) formula. Primene u tehnici. Slucajne promenljive. Diskretne i neprikidne slucajne promenljive. Funkcija raspodele i gustina raspodele. Slucajni vektori. Nezavisnost slucajnih promenljivih. Matematicko ocekivanje, disperzija, momenti. Vektor matematickog ocekivanja i matrica kovarijanse. Koeficijent korelacije. Karakteristicne funkcije i njihova primena. Uslovne raspodele i uslovljeno matematicko ocekivanje. Neke vazne raspodele. Bernulijeva (Bernoulli), binomna, geometrijska, hipergeometrijska, Poasonova (Poisson), uniformna, normalna, eksponenecijalna, gama (i hi-kvadrat), beta, Vejbulova (Weibull), Kosijeva (Cauchy), Rejlijeva (Reilly) raspodela. Karakterizacija, osobine, primene. Generisanje slucajnih brojeva. Nizovi slucajnih promenljivih i granicne teoreme. Nejednakost Cebiseva. Nejednakost Kolmogorova. Vrste konvergencije u teoriji verovatnoce (slaba, u verovatnoci Lp, skoro sigurna). Zakoni velikih brojeva. Centralna granicna teorema. Aproksimacije. Primene u tehnici. Elementi matematicke statistike. Osnovni principi matematicke statistike. Ocene parametara raspodele. Osobine tackastih ocena. Poredjenje ocena i nalazenje najbolje ocene. Intervali poredjenja. Metod maksimalne verodostojnosti i metod minimalnog hi-kvadrata. Testiranje hipoteza o parametrima raspodele. Testiranje hipoteza o razlici parametara. Testiranje nezavisnosti. Hi-kvadrat test. Jednostavan regresioni model. Ocenjivanje parametara regresije. Neke neparametarske procedure. Monte-Karlo postupci. Primene. Elementi teorije slucajnih procesa. Pojam slucajnog procesa. Procesi u diskretnom vremenu. Poasonov proces. Procesi drugog reda (Gausovi procesi). Elementi korelacione teorije. Primene.

MATERIJALI I KOMPONENTE

Poluprovodnici : Osnovne osobine poluprovodnika. Energetski nivoi i energetske zone. Elektroni i supljine u kristalnoj reseci poluprovodnika. Statisticka teorija elektrona i supljina u poluprovodniku. Gustina stanja i Fermijev energetski nivo. Elektroneutralnost poluprovodnika. Raspored elektrona i supljina po energetskim stanjima. Gustina stanja i ravnotezna koncentracija elektrona i supljina u poluprovodnicima. Proracun ravnotezne koncentracije elektrona i supljina provodnosti. Cisti poluprovodnik. Zakon o djelovanju masa. Osobine nedegenerisanog poluprovodnika sa dodatkom primjesa. Degenerisani poluprovodnici. Fermijevi kvazinivoi. Kineticke pojave u poluprovodnicima. Elektroprovodnost poluprovodnika. Pokretljivost elektrona i supljina. Zavisnost elektroprovodnosti poluprovodnika od temperature i koncentracije primjesa. Jednacine prenosa nosilaca elektriciteta.Jednacine gustine struje. Ajnstanova jednacina. Jednacina neprekidnosti struje. Puasonova jednacina. Dielektricna relaksacija.Proces relaksacije pri monopolarnom generisanju nosilaca elektriciteta. Debajeva duzina ekraniranja. Srednje vrijeme zivota nasilaca elektriciteta. Difuziona duzina. Injektiranje sporednih nosilaca elektriciteta. Ekstrakcija, ekskluzija, akumulacija.Kvazineutralnost. Bipolarna difuzija. Kontaktne pojave.Kontakt metal-vakuum-metal. Kontakt poluprovodnik - metal. Teorija ispravljanja na kontaktu poluprovodnik - metal. Kontakt elektronskog i supljinskog poluprovodnika. Kontaktna razlika potencijala p - n spoja. Elektricno polje i debljina p - n spoja poluprovodnika sa skokovitom promjenom koncentracije primjesa. p - n spoj sa kontinualnom promjenom koncentracije primjesa. Barijerna kapacitivnost p - n spoja. I/V karakteristika tankog p - n spoja. Razliciti slucajevi kontakta poluprovodnika. Oblik energetskih zona I/V karakteristika p - i - n spoja. Spojevi n+ - n i p+ - p. Heterospojevi. Povrsinske pojave u poluprovodnicima. Povrsinski nivoi i naboji. Krivljenje zona. Promjena povrsinske provodnosti. Efekat polja i povrsinska stanja. Strukture MDP. Poluprovodnicki otpornici : termistori , pozistori , varistori i magnetno zavisne otpornisti.Fotootpornici.Holovi generatori.Poluprovodnicke komponente.Elementi na bazi p - n spoja.Poluprovodnicka dioda. Uticaj temperature na staticke karakteristike. Diferencijalni parametri diode. Proboj diode. Elektricni proboj. Toplotni proboj. Sekundarni proboj. Dinamicke osobine poluprovodnicke diode. Neravnotezni elektricni naboj u podrucju baze diode. Jednacina naboja u podrucju baze diode. Kapacitivnost diode. Barijerna kapacitivnost. Difuziona kapacitivnost. Osobine rada diode kod visokih nivoa injektiranja. Koeficijenat injektiranja. Drift komponenata struje injektiranih nosilaca. Modulacija otpornosti baze. Prelazni rezim u diodi. Dinamicki modeli dioda. Ekvivalentna sema diode. Tipovi poluprovodnickih dioda. Zenerove diode. Varikap diode. Tunel diode. Inverzne diode. Sotkijeva dioda. Fotodiode i diode koje emituju svjetlost ( LED ), fotootpornici. Magnetno zavisne diode. Primjena dioda. Provodni materijali. Metali velike provodnosti. Otporne legure. Specijalni provodni materijali. Superprovodnici. Primjena niskotemperaturnih i visokotempetaturnih superprovodnika. Dielektrici. Vrste polarizacije. Primjena dielektricnih matarijala : izolacioni, kondenzatorski , opticka vlakna. Magnetici. Vrste i primjena magnetskih materijala : magnetski meki i magnetski tvrdi. Metode karakterizacije magnetika.

TEORIJA ELEKTRICNIH KOLA

Elementi elektricnih mreza. Tevenenova (Thevenin), Nortonova (Northon) i Tellegenova (Tellegen) teorema. Kirhofovi (Kirchoff) zakoni. Kola prvog i drugog reda. Jedinicni i impulsni odziv. Konvolucioni integrali. Elektricna kola viseg reda i dobijanje odziva pomocu diferencijalnih jednacina. Prostor stanja. Jednacine stanja. Topologija elektricnih mreza. Metod nezavisnih napona. Metod nezavisnih struja. Ustaljeni harmonicni odziv. Furijeov (Fourier) red. Amplitudni i fazni spektar Funkcija mreze. Rezonantna kola. Odredjiivanje snage kod slozenoperiodicnih struja. Parsevalova (Parseval) teorema za signale snage Mreze sa dva pristupa Nacini vezivanja. Bruneov test. Specijalne mreze sa dva pristupa. Simetricna mreza. K-filtri. Odredjivanje odziva pomocu Furijeove transformacije. Osnovne teoreme u Furijeovoj transformaciji. Linearnost, promjene, razmjere, translacija, simetrija, konvolucija u t i s domenu. Spektar signala Energetski spektar. Parsevalova teorema. Skalarni proizvod dvije funkcija. Diskretna Furiejova transformacija. Diskretne mreze i diskretni signali. Odredjivanje odziva pomocu jednacina diferencija Impulsni i frekvencijski odziv diskretne mreze Odredjivanje odziva pomocu Z i L transformacije. Funkcija mreze u z ravni. Kauzalnost i stabilnost diskretnih mreza. Odredjivanje odziva pomocu Laplasove transformacije. Funkcija mreze u s ravni. Odredjivanje prelaznog i ustaljenog stanja pomocu Laplasove transformacije. Veza izmedju F, L i Z transformacije. Odredjivanje F, L i Z transformacija iz diferencijalnih jednacina i jednacina diferencija. Veza izmedju funkcija mreze i jednacina stanja. Vodovi. Opste jednacine prostiranja. Direktni i reflektovani talasi. Stojeci talasi. Matematicki modeli vodova. Smitov (Schmitt) dijagram.

PROGRAMSKI JEZICI

Osnove digitalnog racunara. Memorija i simbolicko adresiranje. Procesor i princip programskog upravljanja. Masinske instrukcije: 3A, 2A i 1A i stek masine. Prikaz konkretnog racunara-ucila sa dogovarajucim simulatorom. Organizacija instrukcija, nacini adresiranja, masinski jezik i simbolicki masinski jezik sa primerima. Uvod u vise programske jezike. Skalarni, strukturirani, dinamicki tipovi podataka. Kontrolne strukture: sekvence, selekcije, ciklusi i skokovi. Potprogrami, strukturno programiranje - analiza slozenosti racunarskih algoritama, ulaz/izlaz podataka - sintaksa i semantika programskih jezika. Jezik PASCAL. Struktura PASCAL programa, osnovni tipovi, ulazno/izlazne naredbe, kontrolne strukture. Dekompozicija: procedure, funkcije, rekurzija. Slozeni tipovi: zapisi, skupovi, datoteke, pokazivaci sa primerima. Jezik C. Detaljni opis strukture jezika, strukture programa, veza sa operativnim sistemom. Tipovi podataka: skalarni tipovi, Definisanje tipa, nizovni tipovi. Ulazno/izlazna konverzija podataka. Operatori i izrazi, bibliotecke funkcije. Upravljacke strukture sekvence, selekcije, ciklusi i skokovi. Pokazivaci i nizovi - adrese i pokazivaci - adresna aritmetika, dinamicka dodela memorije. Modularizacija programa - glavni program i funkcije jezika. Rekurzivne funkcije, pokazivaci na funkcije. Definisanje i upotreba struktura. Definicija datoteka i rad sa datotekama (otvaranje, zatvaranje, ulaz, izlaz). FORTRAN-77. Staticki tipovi podataka, ulaz/izlaz podataka, DO petlja, selekcije i skokovi. Programska modularizacija pomocu potprograma, funkcijskih potprograma i funkcijskih naredbi. Rad sa znakovnim nizovima. Upravljanje memorijom (Equivalence, Common, Save). Sekvencijalne i relativne datoteke (otvaranje, zatvaranje i transfer podataka). Nestandardna prosirenja i dalji trendovi razvoja jezika.

MATEMATIKA 5

Specijalne funkcije. Konturni problemi kod linearnih diferencijalnih jednacina. Sturm-Liuvilov (Sturm-Liouville) problem. Sopstvene vrednosti i sopstvene funkcije. Pregled i osobine ortogonalnih polinoma: Lezandrovi (Legendre), Hermitovi (Hermite), Lagerovi (Laguerre) i Cebisevljevi polinomi. Funkcije generatrise, rekurentne formule, diferencijalne jednacine, ortogonalnost. Beselove (Bessel) funkcije. Funkcija generatrisa Beselove funkcije prve i druge vrste. Modifikovane funkcije. Sferne funkcije. Razvoji po Beselovim funkcijama. Numericka analiza. Opsta teorija iterativnih procesa. Operatori u metrickim prostorima. Ograniceni operatori. Sistemi operatorskih jednacina. Direktni i iterativni metodi. Inverzija matrica. Sopstvene vrednosti i sopstveni vektori matrica. Nelinearne jednacine. Sistemi. Kompleksne jednacine. Principi aproksimacije funkcija. Interpolacija, srednje-kvadratna i minimaks aproksimacija. Numericko diferenciranje i integracija. NJutn-Kotesove (Newton-Cotes) i Gausove (Gauss) formule. Visestruki integrali. Numericko resavanje diferencijalnih jednacina. Metoda Runge-Kuta (Runge-Kutta) i visekoracni metodi. Stabilnost resenja. Sistemi diferencijalnih jednacina. Diskretna matematika. Algoritmi: rekurzivne funkcije, Cercova (Church) teza, Tjuringova (Turing) masina, deterministicki i nedeterministicki algoritmi, klase problema P i NP, heuristike. Matematicka logika:formalne teorije, odlucivost, Herbrandova (Herbrand) teorema, princip rezolucije. Algebra: konstrukcija polja sa pk elemenata, osobine konacnih polja, kodovi, pseudoslucajni nizovi, parcijalno uredjeni skupovi i mreze.

ELEKTRICNA MJERENJA

Mjerne jedinice, sredstva i metode: Internacionalni sistem mjernih jedinica. Klasifikacija mjernih sredstava. Karakteristike mjernih sredstava. Klasifikacija mjernih metoda. Greske pri mjerenju: Sistematske, slucajne, sumiranje, dinamicke. Analogni mjerni instrumenti: magnetnoelektricni, elektromagnetni, elektrodinamicki, ferodinamicki, elektrostaticki, indukcioni. Pretvaraci mjernog opsega: djelitelji napona i struje, mjerni transformatori. Voltmetri: analogni, elektronski analogni, elektronski digitalni.. Ampermetri: analogni, digitalni. Vatmetri: analogni, digitalni, mjerenje snage pri visokim frekvencijama. Brojila elektricne energije: analogna, digitalna. Instrumenti sa katodnom cijevi: katodni osciloskopi, analizatori spektra, analizatori mreza. Generatori mjernih signala: analogni, digitalni. Metode poredjenja sa mjerom: teorija mjernih mostova, mostovi jednosmjerne struje, mostovi naizmjenicne struje, primejna mjernih mostova, automatski mjerni mostovi, kompenzatori jednosmjerne struje, kompenzatori naizmjenicne struje, automatski kompenzatori. Mjerenje magnetnih velicina: mjerenje magnetnog polja i magnetne indukcije, odredjivanje karakteristika magnetnih materijala. Odredjivannje statistickih karakteristika elektricnih signala: matematickog ocekivanja, funkcije raspodjele vjerovatnoce, korelacione i autokorelacione funkcije.

ELEKTRONIKA 1

Bipolarni tranzistori. Osnovni procesi u tranzistoru. Injektiranje i ekstrakcija sporednih nosilaca. Raspodjela potencijala , koncentracija naboja i struje u bipolarnom tranzistoru. Modulacija debljine baze. Struja emitora. Koeficijenat injektiranja. Struja kolektora. Struja baze. Staticke karakteristike bipolarnih tranzistora. Karakteristike tranzistora u spoju sa zajednickom bazom. Koeficijenat pojacanja struje emitora. Karakteristike tranzistora u spoju sa zajednickim emitorom. Koeficijenat pojacanja struje baze. Uticaj temperature na staticke karakteristike. Nelinearnan model tranzistora ( Ebers - Molov model). Granicni rezimi rada bipolarnog tranzistora. Maksimalno dozvoljena snaga disipacije. Maksimalno dozvoljena struja. Probojni naponi tranzistora. Toplotni proboj. Elektricni proboj. Proboj uslijed smicanja baze. Sekundarni proboj. Dinmicki parametri tranzistora.( Prelazni rezimi u tranzistoru ). Ekvivalentne seme tranzistora. Unipolarni tranzistori. Klasifikacija tranzistora sa efektom polja. Staticke karakteristike MOS - FET-a. Efekat modulacije duzine kanala. Temperaturne osobine MOS - FET-a. Dinamicki parametri. Ekvivalentna sema. Elektricni proboj. Snazni tranzistori sa efektom polja. Prelazni rezim u tranzistorima sa efektom polja. Tranzistorski pojacavaci.Radna tacka i radna prava. Stabilizacija radne tacke kod tranzistora. Tipovi niskofrekventnih pojacavaca. Pojacavaci napona i struje. Visestepeni pojacavaci.

Plan nastave Odsjeka za elektroniku i komunikacije

Red. PREDMET Semestar
br.
V VI VII VIII IX X








17. Elektromagnetika 3+2 2+2



18. Elektronika 2 3+2+1




19. Analogni i digitalni filtri 2+2+0




20. Impulsna i digitalna elektronika 3+2 3+3+2



21. Osnovi telekomunikacija 3+2 2+2+1



22. Sistemi automatskog upravljanja 3+2 2+2+1



23. Digitalne telekomunikacije
3+1



24. Telekomunikaciona mjerenja
2+0+2











25. Mikroprocesorski sistemi

3+2+2


26. Mikroelektronika

3+2+1


27. Digitalna obrada signala

3+2+1


28. Radio tehnika

3+2 3+2+2

29. Telekomunikacioni sistemi

3+2+1 3+2+1

30. Projektovanje primjenom racunara


2+1+2

31. Mikrotalasna tehnika


3+2+1

32. Konstruisanje elektronskih uredjaja


3+2+1









33. Industrijska elektronika



3+2+1
34. Elektroaustika



3+2
35. Telekomunikacione mreze



3+2
36. Ekonomija i organizacija



3+0
37. Izborni predmet 1



3+0
38. Izborni predmet 2



3+0









Projekat




12

Diplomski rad




18









Broj casova 17+12+1 14+10+7 15+10+5 14+9+7 18+6+1 30

Broj ispita 2 5 3 5 6 1

*Ukupan broj casova predavanja i vjezbi u semestru dobija se mnozeci sedmicni broj iz plana sa 15.

NASTAVNI PROGRAM ODSJEKA ZA ELEKTRONIKU I KOMUNIKACIJE

ELEKTROMAGNETIKA

Opstim pojmovi o elektromagnetnom polju. Integralni i diferencijalni oblik Maksvelovih (Maxwell) jedancina. Singularitet i izvori polja. Definicijie potencijala. Opste teoreme elektromagnetnog polja. Staticko i kvazistaticko elektricno polje. Poasonova (Poisson) i Laplasova (Laplace) jednacina. Razvoj potencijala po multipolima. Energija i sile. Analiticke i priblizne metode za resavanje elektrostatickih problema. Elektricno polje vremenski konstantnih struja. Vremenski konstantno magnetno polje. Opsti pojmovi. Analiticke i priblizne metode za resavanje problema vremenski konstantnog magnetnog polja. Sporo promenljivo elektromagnetno polje. Opsti pojmovi i eletromagnetna indukcija. Povrsinski efekat i efekat blizizne. Prostiranje elektromagnetnih talasa. Ravni uniformni talasi u homogenoj sredini (savrsenom dielektriku, nesavrsenom dielektriku, dobrom provodniku i jonizovanim gasovima). Brzina prostiranja faze i brzina prostiranja grupe. Odbijanje i prelamanje ravnih talasa. Vodjeni elektromagnetni talasi (opsta teorija, vodovi i talasovodi). Zracenje, difrakcija i rasejanje elektromagnetnih talasa. Osnovno pojmovi o zracenju, emisionim antenama i prijemnim antenama. Zracenje iz otvora; difrakcija i rasejanje elektromagnetnih talasa.

ELEKTRONIKA 2

Pojacavaci snage. Pojacavaci u klasi A. Pojacavaci u klasi B i AB. Analiza izoblicenja pojacavaca. Pojacavaci sa komplementarnim tranzistorima. Obrtaci faze. Neodredjena matrica i njena primjena u analizi elektronskih kola. Neautonomni mnogopol. Osnovne osobine neodredjene matrice. Neodredjena matrica dipola,tranzistora, cijevi i transformatora. Spajanje cvorova mnogopola. Eliminisanje cvora mnogopola. Neodredjena matrica slozene elektronske seme. Svodjenje elektronske seme na cetveropol. Koeficijenat pojacanja napona i struje. Ulazna i izlazna impedansa slozenih elektronskih sema. Svodjenje slozene elektronske seme na ekvivalentni generator. Povratna sprega. Vrste povratne sprege. Koeficijenat pojacanja u sistemu sa povratnom spregom. Opsti slucaj povratne sprege. Negativna povratna sprega. Stabilnost koeficijenta pojacanja. Amplitudna i fazna kartakteristika pojacavaca. Nelinearna izoblicenja u uredjajima sa povratnom spregom. Uticaj povratne sprege na ulaznu i izlaznu impedansu pojacavaca. Pojacavaci jednosmjernih struja. Diferencijalni pojacavaci. Koeficijenti pojacanja protivfaznih i sinfaznih signala. Koeficijent potiskivanja sinfaznih smetnji. Prenosna karakteristika diferencijalnog pojacavaca. Prakticna rjesenja diferencijalnih pojacavaca. Strujna ogledala. Izvori konstantne struje. Analiza strujnih ogledala sa dva tranzistora. Strujno ogledalo sa dvostrukim ogledanjem. Operacioni pojacavaci. Elektronski sklop pojacavaca. Uticaj ulazne otpornosti i koeficijenta naponskog pojacanja na rad kola sa operacionim pojacavacem. Analiza osnovnih kola : invertor ,integrator ,diferencijator. Nelinearna elektronska kola sa operacionim pojacavacima. Aktivni ispravljaci. Primjena operacionih pojacavaca kod analognih racunskih masina. Oscilatori.Metode analize linearnih oscilatora. Primjena ekvivalentne seme ; Barkhauzenov kriterijum ; koriscenje metoda neodredjene matrice. Uslov oscilovanja i ucestanost oscilatora. Oscilatori sa tri impedanse. Kolpicov i Hartlejev oscilator. Majsnerov oscilator. Stabilizacija ucestanosti pomocu kristalnih rezonatora. Ispravljaci i stabilizatori.Ispravljanje i filtriranje. Mrezni transformator proracun i fazorski dijagram.

ANALOGNI I DIGITALNI FILTRI

Sinteza elektricnih mreza sa jednim pristupom. Funkcija mreze sa jednim pristupom. Pozitivno realne funkcije. Odnos izmedju dijelova funkcije mreze. Sinteza elektricnih mreza sa dva pristupa. Sinteza LC filtara sa dva pristupa. Sinteza RC mreza sa dva pristupa Darlingtonova realizacija. Aproksimacija u sintezi elektricnih mreza. Transformacija promjenyivih velicina. Aproksimacija koriscenjem Batervortovih (Butterworth) funkcija. Aproksimacija koriscenjem Cebisevljevih polinoma. Druge aproksimacije. Sinteza aktivnih filtara Osjetljivost aktivnih mreza. Direktna realizacija aktivnih filtara Kaskadna realizacija aktivnih filtara. Aktivni filtri za visoke ucestanosti. Uticaj neidealnog operacionog pojacavaca na karakteristike mreze. Digitalni signali i mreze. Sinteza digitalnih filtara. Veza izmedju Furijeove, diskretne Furiejove i Z transformacije. Digitalni filtri sa konacnim impulsnim odzivom Digitalni filtri sa beskonacnim impulsnim / odzivom. Strukturne realizacije digitalnih filtara. Direktna, direktna kanonicna, kaskadna i paralelna realizacija. Preslikavanje iz s u z ravan Impulsno invarijantna transformacija. Bilinearne transformacije.

IMPULSNA I DIGITALNA ELEKTRONIKA

Poluprovodnicki predkidacki elementi. Diode, bipolarni tranzistori, unipolarni tranzistori (NMOS, CMOS), elementi sa regenerativni prekidaci (jednospojni tranzistor i cetveroslojne strukture). Staticki i dinamicki parametri i modeli prekidackih elemenata. SPICE modeli. Analiza invertora sa bipolarnim, NMOS i CMOS tranzistorima. Strujni prekidaci. Elementarna logicka kola (I, ILI, NE, NI, NILI). Opste karakteristike logickih kola. Osnovne tehnike elektricne sinteze logickih kola. Generatori linearnog napona. Generisanje linearnog napona pomocu strujnog izvora. Milerov i butstrep generator. Regenerativna kola. Astabilni i monostabilni multivibratori (AM i MM) sa bipolarnim i CMOS tranzistorima i logickim kolima, AM sa kristalom kvarca. MM sa ponovnim okidanjem i brisanjem u toku kvazistabilnog perioda. Bistabilna kola - flipflopovi (FF). Elektricna i logicka sinteza realne integrisane komponente FF-a. Komparatorska kola. Diferencijalni i Smitov komparator sa bipolarnim i CMOS tranzistorima i sa operacionim pojacavacima. Generatori funkcija. Integrisani tajmeri. Bloking generator. Kombinacione mreze. Postupak analize i sinteze sa realnim logickim kolima. Primjeri standardnih kombinacionih mreza kao realnih integrisanih komponenata. Sinteza kombinacionih mreza sa standardnim MSI komponentama. Sekvencijalne mreze. Integrisane sekvencijalne mreze: registri i brojaci. Programabilne kombinacione i sekvencijalne mreze: ROM, PLD. Memorije. Podjela prema tehnologijama. Bipolarne, NMOS i CMOS staticke i dinamicke memorije. Organizacija memorija. Aritmeticka kola. Digitalni komparatori, sabiraci, oduzimaci, mnozaci i djeljitelji. Aritmeticko-logicka jedinica. Digitalno-analogna (DA) i analogno-digitalna (AD) konverzija. Standardizacija karakteristika. Stadardne strukture. Impulsni pretvaraci i stabilizatori napona. Osnovni spojevi. Upravljacki sklopovi.

OSNOVI TELEKOMUNIKACIJA

Uvod. Model telekomunikacionog sistema. Diskretna i kontinualna slucajna promjenljiva. Pojam amsambla. Statisticki opis ansambla. Srednja vrijednost po vremenu i ansamblu. Stacionarnost. Autokorelacija po vremenu i ansamblu. Ergodicnost. Viner-Hincinova teorema (Wiener-Hincin). Povezanost kontinualnih, diskretnih i digitalnih signala. Diskretizacija signala u vremenskom i amplitudskom domenu. Odnos signal-sum kvantovanja. Definicija kolicine informacija. Izvor informacija bez memorije. Markovljevi izvori. Entropija. Ravnomjerno i statisticko kodovanje. Prva Senonova teorema (Shannon) o kodovanju. Hafmenov (Huffman) kod. Prenos signala u osnovnom opsegu. Izoblicenja signala (linearna i nelinearna). Interferencija simbola. Prvi i drugi Nikvistov (Nyqvist) kriterijum u prenosu. Ekvalizacija prenosnog kanala. Prenos informacija kroz kanale sa sumom. Binarni simetricni kanal. Gilbertov model kanala. Prenesena informacija. Kapacitet kanala. Vjerovatnoca greske i pravilo maksimalnih izgleda. Hemingova (Hammnig) udaljenost. Prenos signala u transponovanom opsegu. AM modulacioni postupak. Specijalni AM modulacioni postupci (SSB, DSB, VSB) i specificnosti njihove detekcije. Multipleks sa frekvencijskom (FDM) i vremenskom (TDM-PAM) raspodjelom kanala. Ugaoni modulacioni postupci (PM, FM), njihova povezanost, generisanje i demodulacija. Statisticka teorija odlucivanja i njena primjena u optimalnoj detekciji signala Bajesov (Bayes), minimah i Nojman-Pirsonov (Neumann-Pearson) kriterijum odlucivanja), optimalni telekomunikacioni prijemnik. Detekcija signala poznatih parametara u bijelom i obojenom sumu. Komparativna analiza digitalne binarne "AM", "PM" i "FM" modulacije. Zastitno kodovanje (linearni zastitni blok kodovi, ciklicki kodovi), formulisanje druge Senonove (Shannon) teoreme o kodovanju. Principi prenosa signala u prosirenom opsegu..

SISTEMI AUTOMATSKOG UPRAVLJANJA

Modelovanje sistema automatskog upravljanja (SAU). Koncepcija funkcije prenosa. Primjeri modelovanja elektricnih sistema, dinamoelektricnih pojacavaca, motora, sinhrogeneratora i tipicnih komponenti SAU. Graf toka signala. Koncepcija stanja. Model sistema u prostoru stanja, transformacije modela. Kretanje sistema u prostoru stanja. Diskretni model sistema u prostoru stanja. Kontrolabilnost. Opservabilnost. Stabilnost. Definicija stabilnosti. Algebarski i grafo-analiticki kriterijumi stabilnosti. Strukturna sinteza SAU. Zeljeni karakter ponasanja SAU u stacionarnom rezimu. Pojam astatizma. Greske stacionarnog stanja. Zeljeni kvalitet prelaznog procesa. Pokazatelji kvaliteta u frekvencijskom i vremenskom domenu. Kompenzacija SAU. Kompenzacija po signalu greske, upravljanoj promjenljivoj, ulazu i mjerljivom poremecaju. Frekvencijska metoda sinteze kompenzatora. Kompenzacija SAU prema zeljenom vremenskom odzivu metodom geometrijskog mjesta korijena. Slozeni vidovi kompenzacije. Povratna sprega po stanju i po izlazu. Sinteza opservera. Konvencionalni industrijski regulatori. Nelinearni dvo- i tro- polozajni; linearni P, PI, PD i PID tipa. Izbor zakona upravljanja, prema zeljenom kvalitetu regulacije, tipu izvrsnog organa, dinamickim karakteristikama procesa, nivou mjernog suma, mjestu dejstva i prirodi poremecaja. Eksperimentalne procedure podesavanja parametara konvencionalnih industrijskih regulatora. Sprezanje kontura regulacije sa korekcionim, stabilisucim i regulatorima po mjerljivom poremecaju. Struktura digitalnog sistema upravljanja (DSU). Proces odabiranja i zadrske. Osobine kompleksnog lika i frekvencijskog spektra digitalnog signala. Kola zadrske. Z - i Z -modifikovana transformacija: osobine i ogranicenja u primjeni. Funkcija diskretnog prenosa. DSU slozene strukture, sa transportnim kasnjenjima i procesima odabiranja razlicitih brzina. Realizacija funkcije diskretnog prenosa: konvolucioni, rekurzivni algoritam. Koncepcija stanja. Diskretni model objekta upravljanja. Kretanje sistema u diskretnom prostoru stanja. Racunarske metode simulacije dinamickih sistema. Kontrolabilnost. Opservabilnost. Stabilnost. Algebarski i grafo-analiticki kriterijumi stabilnosti. Pregled problema u projektovanju digitalnih sistema.

DIGITALNE TELEKOMUNIKACIJE

Impulsna kodna modulacija (kompresija i ekspanzija, segmentne "A" i "m " karakteristike kompresije. Digitalna kompresija, digitska sinhronizacija, sinhronizacija rama, "T1", "E1" i "E2" "TDM-PCM" sistemi). Delta modulacija (ordinarna i njene modifikacije "ADM", "DS M" "CVSDM"). Diferencijalna impulsna kodna modulacija ("DPCM" i "ADPCM"). Linijsko kodovanje ("AMI", "HDB3", "CMI" i dr. kodovi). Regeneracija digitalnog signala. Skremblovanje. Digitalni modulacioni postupci ("ASK", "FSK", "PSK", "DPSK", "MPSK", "PSK-ASK", "MSK", "OLJPSK","GMSK", "TFM", "CPM"), i njihova komparativna analiza. "PCM" prenos grupe frekvencijski raspodjeljenih kanala, audio i televizijskog signala.

TELEKOMUNIKACIONA MJERENJA

Elektronski mjerni sistemi: Osnovne karakteristike otvorenog i zatvorenog mjernog sistema. Izvori signala (NF i VF generatori, vobsteri, izvori modulisanog signala, impulsni generatori, generatori signala proizvoljnog valnog oblika). Mjerenje parametara elektricnih kola: r, L, C, a i tga . Instrumentacija za mjerenje parametara elektricnih kola (a- metar, impedancmetar i vektor voltmetar). Mjerenje "s" parametara cetvoropola. Analizator mreza. Mjerenja na modulisanom signalu: Mjerenje dubine modulacije, mjerenje devijacije frekvencije, mjerenje harmonijskih i intermodulacionih izoblicenja, mjerenje spektralnog sadrzaja signala. Instrumentacija: mjerac harmonijskih izoblicenja, analizator spektra, selektivni voltmetri i mjerac modulacije. Mjerenje VF i NF snage. Apsorpcioni VF i NF mjeraci snage. Termistorski mjeraci snage. Mjeraci snage sa pretvaracem: termopar i diodni pretvaraci. Kalorimetarski pretvaraci. Protocni mjeraci. Metroloski aspekt mjerenja snage. Mjerenje suma. Standardni izvori suma. Mjerenje faktora suma, mjerenje temperature suma. Povezivanje elektronske instrumentacije sa racunarom. IEE 488 protokoli. Uredjaji za prelaz i evidenciju rezultata mjerenja pomocu pacunara. Izdvajanje signala iz suma u mjernoj instrumentaciji. Filtriranje, usrednjavanje i metoda detekcije osjetljive na fazu, spektpalne metode izdvajalja signala.

MIKROPROCESORSKI SISTEMI

Arhitektura i organizacija mikroprocesorskog sistema. Tipicni zadaci i oblasti primene. Mikroprocesor. Tipovi, arhitektura, izbor mikroprocesora. Organizacija 8-bitnih i 32-bitnih mikroprocesora. Lokalna i sistemska magistrala: elektricne karakteristike i prilagodjenje impedanse. Sprega sa memorijama i perifernim jedinicama. Memorijski i U/I podsistemi. Masinske instrukcije mikroprocesora 80Dz86. Prekidi: eksterni i interni, maskirani i namaskirani, prioriteti prekida. Direktni pristup memoriji. Vremenska sinhronizacija u mikroracunarskim sistemima ( memorija, DMA, prekidi ). Primena programabilnih i ASIC struktura u mikroprocesorskim sistemima. Programsko rjesnje: organizacija, postupak projektovanja, elementi i struktura, modularnost, koordinacija procesa obrade. Realizacija nekih algoritamskih procedura i nakih funkcija upravljanja. Sistemi sa vise mikroprocesora. Rad u realnom vremenu. Specificni problemi projektovanja mikroprocesorskih sistema: izbor tehnologije, potrosnja, zastita resenja, pouzdanost, samotestiranje. Razvoj mikroprocesorskih sistema: sredstva za razvoj, dijagnostika, povecanje pouzdanosti. Koriscenje logickih analizatora za proveru vremenske sinhronizacije. Razvojni sistemi i emulatori. Emulator EPROM-a. Softverske alatke za razvoj mikroprocesorskih sistema. Postupak projektovanja mikroprocesorskog sistema. Primeri primene i realizacije mikroprocesorskog sistema.

MIKROELEKTRONIKA

Monolitna integrisana kola. Planarni proces. Komponente bipolarnih MOS i BiMOS monolitnih integrisanih kola-nacin izrade i karakteristike. Noviji-poboljsani postupci izrade komponenata bipolarnih i MOS monolitnih integrisanih kola. Osnovni postupci projektovanja monolitnih integrisanih kola. Hibridna integrisana kola. Osnovne tehnike i karakteristike. Hibridna integrisana kola u tehnikama tankog i debelog filma. Digitalna integrisana kola. Osnovne tehnike. Staticke i dinamicke karakteristike integrisanih kola malog stepena integracije (SSI) u tehnikama : TTL, ECL, CMOS i BiCMOS. Standardne grupe (LPTTL, STTL, 10K, UBCMOS, BCMOS). Poboljsane grupe ovih kola: ASTL, ALST, 100K, LOCMOS, CMOS i ASL. Trostaticka i regenerativna logicka kola. Kola za prilagodjenje. Poredjenja SSI kola raznih familija. Elementi i tehnike sklopova LSI, VLSI i ULSI. Osnovne tehnike I2L i poboljsanja (SI2L, STL, ISL). MOS sa kratkim kanalom, CMOS sa malim pragom. Dinamicka kola. Monolitna integrisana kola na GaAs. Komponenete i osnovne tehnike izrade. Linearna integrisana kola. Specificna rjesenja i podjele s obzirom na namjenu i tehniku izrade. Osnovna kola u bipolarnoj i MOS tehnici. Operacioni pojacavaci-struktura, staticka i dinamicka analiza. Integrisana kola po narudzbi. Podjela i poredjenja.

DIGITALNA OBRADA SIGNALA

Jednodimenzionalna i dvodimenzionalna Furijeova transformacija Pregled transformacija koje se koriste u digitalnoj obradi kontinualnih i diskretnih signala. Obrada diskretnih slucajnih signala. Klasicna i parametarska spektrlna analiza. Modeli signala Dekompozicija signala. Transferzalni i resetkasti filtri. Banka filtri. FFT-procesori. Statisticki filtri. Kalmanov (Kalman) filtar Adaptivna analiza signala. Adaptivni digitalni filtri. 2D 1 digitalni filtri i njihova primjena u obradi slike. Primjena mikroprocesora i signal procesora u digitalnoj obradi signala (biosignala, geosignala i radarskih signala). Dekompozicija.

RADIO TEHNIKA

Osnovna radio-komunikaciona kola, podsistemi, uredjaji i sistemi. Oblasti primjene. Posebne konfiguracije i transformacije elemenata i kola i njihova primjena. Diferencijalna sprega. Kaskadna sprega. Karakateristike suma nelinearnih aktivnih i pasivnihRF komponenti. Stabilnost i neutralizacija RF pojacavaca. Linearizovani selektivni RF pojacavaci. Selektivni RF pojacavaci sa povecanom efikasnoscu (klase rada D, E, F i S). Dohertijev (Doherty) i Cireksov (Chirex) pojacavac. Tunel dioda i njene primjene u kolima pojacavaca i oscilatora. Fazno sinhronizovane petlje (PLL) i njihova primjena. Oscilatori prostoperiodicnih signala; sintetizatori ucestanosti. Kola automatske regualcije pojacanja i ucestanosti. Specijalna kola. Limiteri. Korektori. Limiteri suma. Hibridna kola. Telekomunikaciona integrisana kola. Radio sistemi na bazi prenosa u prosirenom spektru.

TELEKOMUNIKACIONI SISTEMI

Definisanje telekomunikacionog sistema s posebnim osvrtom na digitalni telekomunikacioni sistem. Primjena teorije opsluzivanja u analizi saobracaja-posebno telefonskog. Erlangovi tokovi poziva. Parametri za ocjenu kvaliteta prenosa u telekomunikacionom sistemu (analognom i digitalnom) (preporuke CCITT, CCIR). Modemi. Vodovi kao elementi telekomunikacionog sistema. Analiza karakteristika vazdusnih, simetricnih, koaksijalnih vodova i svjetlovoda. Mikrotalasne radio relejne veze (uticaj terena na prostiranje radio talasa, Frenelove zone, refrakcija, difrakcija, refleksija). Uticaj jonosfere i troposfere na karakteristike radio puta. Regenerativni prenos po tipicnim prenosnim sistemima. Korektori (ekvalizatori) (pasivni, aktivni i digitalni). Sinhronizacioni problemi u telekomunkacionom sistemu. Hijerarhijski nivoi sinhronizacija u telekomunikacionom sistemu. Telefonija (NF i VF) terminalni uredjaji, linijska oprema i automatske telefonske centrale sa prostornim multipleksom (sa koordinatnim biracima, cetverozicni grupni stupanj, poluelektronski i elektronski sistemi, metakonta, procesorski sistemi) telegrafski sistemi, sistemi za prenos podataka. Telekomunikacioni protokoli. Radiodifuzni sistemi. Mobilni sistemi. Radiorelejni sistemi: PTT sistemi, satelitski sistemi (analogni i digitalni).

PROJEKTOVANJE PRIMJENOM RACUNARA

Projektovanje pomocu racunara. Aktivnosti i pristup projektovanju. Sredstva i centar za projektovanje. Mesto i uloga projektanta. Postupak projektovanja elektronskih integrisanih kola pomocu racunara. Osnove ulaznog jezika za analizu. Elektricna analiza elektronskih kola. Analiza linearnih i nelinearnih kola. Analiza jednosmernih rezima. Analiza u frekventnom i vremenskom domenu. Tacnost analize. Specificnosti simulacije kola sa poluprovodnickim komponentama. Optimizacija i projektovanje elektronskih kola. Osetljivost: linearnih i nelinearnih kola u jednosmernom, prostoperiodicnom i prelaznom rezimu. Izracunavanje tolerancija: pri malim i velikim prirastajima parametara. Algoritam optimizacije i projektovanja. Optimizacija po razlicitim kriterijumima. Modeliranje poluprovodnickih komponenata. Postupci modeliranja. Klasifikacija modela. Modeli osnovnih poluprovodnickih komponenata. Makromodeliranje. Logicka simulacija. Nivo simulacije. Modeliranje. Algoritam logicke simulacije. Kontrola toka vremena. Hibridna simulacija. Osnovi projektovanja topologije elektronskih kola. Metode rasporedjivanja elemenata. Metode povezivanja elemenata. Interaktivni rad. Programski jezici za analizu i projektovanje elektronskih integrisanih kola.

MIKROTALASNA TEHNIKA

Uvod. Podjela ucestanosti. Opsti pojmovi o mikrotalasima i osobenosti mikrotalasa. Primjena mikrotalasa. Opste osobeine vodaova za mikrotalase i jednacine za vodjenje talasa. Vodovi bez disperzije i vodovi sa disperzijom. Vrste talasa (TEM, TE , TM, hibridni). Vodovi (dvozicni, koaksijalni, trakasti). Pravougaoni i kruzni talasovodi. Talasovodni sklopovi (oslabljivaci, djelitelji snage, spreznjaci). Dielektricni talasovodi i svjetlovodi. Primjena ferita u mikrotalasnoj tehnici. Rezonatori. Aktivni elementi za mikrotalase: klistroni, magnetroni, cijevi sa progresivnim talasom. Poluprovodnicki elementi za hiperfrekvencije (TE diode, lavinske diode, MES FET tranzistor). Sklopovi za mikrotalase: oscilatori i pojacivaci. S - parametri. Parametarski pojacivaci.

KONSTRUISANJE ELEKTRONSKIH UREDJAJA

Eksploatacioni, konstruktivo-tehnoloski i ekonomski zahtjevi koji se postavljaju pred elektronske uredjaje (EU). Uslovi u kojima se koriste EU: klimatski, mehanicki i redijadzioni. Izbor konstrukcije i optimizacija parametara konstrukcije. Pasivno diskretne komponente: otpornici, kondenzatori, kalemovi, transformatori. Tehnologije stampanih veza sa (ne)metaliziranim rupama (klasicne stampane veze). Tehnologija montaze: klasicnih sklopova, hibridnih elektronskih sklopova, sklopova sa povrsinski montiranim elementima. Zastite EU: od nezeljenih elektricnih sprega i vanjskih polja; od pregrijavanja (hladjenje, proracun hladnjaka); od vlage; od udara i vibracija.

INDUSTRIJSKA ELEKTRONIKA

Cetoroslojne strukture.Specijalne poluprovodnicke komponente : tiristori , dijaci i trijaci. Ispravljaci. Princip rada i analiza jednofaznog jednotaktnog ispravljaca. Jednotaktni m-fazni ispravljaci. Dvotaktni m-fazni ispravljaci. Rad ispravljaca sa induktivnim i kapacitivnim potrosacem. Upravljani ispravljaci sa tiristorima. Filtri za izravnavanje. Proracuni filtra sa induktivnom i kapacitivnom reakcijom potrosaca. Tranzistorski filtri za izravnavanje. Stabilizatori napona i struje. Parametri kvaliteta stabilizatora. Kompenzacioni stabilizatori napona. Kompenzacioni stabilizatori struje. Zastita tranzistorskih stabilizatora napona. Zastita uredjaja spojenih na neispravan stabilizator. Kompenzacioni stabilizatori jednosmjernog napona sa impulsnom regulacijom. Upravljanje regulacionim elementom. Stabilizatori napona sa mikroelektronskim kolima. Analiza stabilizatora napona sa m A 723 i njegova primjena. Stabilizatori sa fiksnim naponima. Regulacioni stabilizatori. Pretvaraci jednosmjernog napona .Princip invertovanja jednosmjernog napona. Dvotaktni tranzistorski pretvaraci jednosmjernog napona. Pretvaraci jednosmjernog napona sa poboljsanim performansama. Pretvaraci jednosmjernog napona sa nazavisnom pobudom. Uticaj ispravljaca na rad invertora. Pretvaraci jednosmjernog napona sa tiristorima. Optoelektronska kola i njihova primjena. Fotodiode, fototranzistori, sunceve celije i fotootpornici. Elektronski prekidaci sa fotoelementima. Fotokupleri. Primjena Holovih generatora. Elektronska kola sa Holovim generatorima. Primjena Holovih generatora kao granicnih prekidaca u elemenatima mjerne i regulacione tehnike. Poluprovodnici senzori neelektricnih velicina. Elektronski regulatori neelektricnih velicina. Regulacija temperature, pritiska, nivoa tecnosti i regulacija broja obrtaja elektricnih motora. Pojava elektricnih smetnji i nacini njihovih uklanjanja.

ELEKTROAKUSTIKA

Fizicka akustika (pojam zvuka, osnovne karakteristike, prostiranje zvuka, brzina zvuka, intenzitet zvuka). Elektroakusticke i elektrmehanicke analogije. Prostorna akustika (zvucni talasi u zatvorenom prostoru, vrijeme reverberacije, sabinov obrazac). Fizioloska i psiholoska akustika (analiza covjekovog glasa i organa sluha, osjecaj visine, jacine i boje tonova, subjektivna jacina zvuka, pojam fona, sona i glasnost, efekti maskiranja i izoblicenja zvucnuh talasa, analiza slozenog zvuka). Elektroakusticki pretvaraci (osnovne karakteristike pretvaraca, mikrofoni, zvucnici, slusalice i elektroakusticki uredjaji). Snimanje zvuka (mehanicko, opticko i magnetsko snimanje zvuka, stereofonski prenos i ozvucenje).

TELEKOMUNIKACIONE MREZE

Analiza modela i elemenata telekomunikacione mreze. Telefonska i telegrafska javna mreza. Javne mreze za prenos podataka. Digitalne mreze integrisanih usluga (preduslovi za realizaciju "ISDN", "IDN" i prelazak na "ISDN", uskopojasna i sirokopojasna "ISDN" mreza, usluge u integrisanim mrezama. Digitalna komutacija (vremenska, prostorna komutacija i "T-S-T" komutacija i pregled znacajnijih sistema "ADzE 10" i dr. ). Projektovanje i optimizacija telekomunikacionih mreza.

EKONOMIJA I ORGANIZACIJA

Ekonomija. Nacela ekonomije. Ekonomija preduzeca. Makroekonomija. Organizacija rada. Definicija i problem upravljanja organizacijom. Kvalitativne i kvantitativne metode predvidjanja. Vrste, sadrzaj, proces i koncepti planiranja. Teorija odlucivanja. Upravljanje projektom i mrezno planiranje. Upravljanje zalihama: znacaj, ciljevi i zadaci. Obezbjedjenje kvaliteta. Struktuiranje organizacije.

Plan nastave Odsjeka za racunarsku tehniku i automatiku

Red. PREDMET Semestar
br.
V VI VII VIII IX X








17. Elektromagnetika 3+2




18. Elektronika 2 3+2+1




19. Analogni i digitalni filtri 2+2+0




20. Impulsna i digitalna elektronika 3+2 3+3+2



21. Osnovi telekomunikacije 3+2 2+2+1



22. Sistemi automatskog upravljanja 3+2 2+2+1



23. Arhitektura i organizacija racunara
3+1+1



24. Softverske tehnike
2+1+1



25. Elektricna mjerenja neelekticnih velicina
2+0+2











26. Mikroprocesorski sistemi

3+2+2


27. Mikroelektronika

3+2+1


28. Upravljanje u realnom vremenu

3+1+2


29. Strukture i procesi

3+1+1 3+0+1

30. Sinteza sistema automatskog upravljanja

3+2+1 3+2+1

31. Projektovanje digitalnih sistema


2+1+1

32. Operativni sistemi


3+1+1

33. Identifikacija sistema


3+1+1

34. Konstruisanje elektronskih uredjaja


3+2+1









35. Informacioni sistemi



3+0+1
36. Robotika i automatizacija



3+1+1
37. Perfomanse racunarskih sistema



3+1+1
38. Racunarske telekomunikacije



3+1+1
39. Ekonomija i organizacija



3+0
40. Izborni predmet 1



3+0
41. Izborni predmet 2



3+0









Projekat




12

Diplomski rad




18









Broj casova 17+12+1 14+9+6 15+8+7 17+7+6 18+2+3 30

Broj ispita 3 6 3 6 6 1

*Ukupan broj casova predavanja i vjezbi u semestru dobija se
mnozeci sedmicni broj iz plana sa 15.

NASTAVNI PROGRAM ODSJEKA ZA RACUNARSKU TEHNIKU I AUTOMATIKU

ELEKTROMAGNETIKA

Opstim pojmovi o elektromagnetnom polju. Integralni i diferencijalni oblik Maksvelovih (Maxwell) jedancina. Singularitet i izvori polja. Definicijie potencijala. Opste teoreme elektromagnetnog polja. Staticko i kvazistaticko elektricno polje. Poasonova (Poisson) i Laplasova (Laplace) jednacina. Razvoj potencijala po multipolima. Energija i sile. Analiticke i priblizne metode za resavanje elektrostatickih problema. Elektricno polje vremenski konstantnih struja. Vremenski konstantno magnetno polje. Opsti pojmovi. Analiticke i priblizne metode za resavanje problema vremenski konstantnog magnetnog polja. Sporo promenljivo elektromagnetno polje. Opsti pojmovi i eletromagnetna indukcija. Povrsinski efekat i efekat blizizne.

ELEKTRONIKA 2

Vidi program predmeta na strani 23.

ANALOGNI I DIGITALNI FILTRI

Vidi program predmeta na strani 24.

IMPULSNA I DIGITALNA ELEKTRONIKA

Vidi program predmeta na strani 25

OSNOVI TELEKOMUNIKACIJA

Vidi program predmeta na strani 25.

SISTEMI AUTOMATSKOG UPRAVLJANJA

Vidi program predmeta na strani 26.

ARHITEKTURA I ORGANIZACIJA RACUNARA

Uvod. Struktura racunara. Funkcionalne jedinice. Procesor. Ulazno/izlazni uredjaji. Memorija. Magistrala. Arhitektura procesora. Skup registara. Formati instrukcija. Tipovi podataka. Nacini adresiranja. Skup instrukcija. Standardne instrukcije. Specijalne instrukcije. Prekid. Obrada i povratak iz prekidne rutine. Unutrasnji i spoljasnji prekidi. Maskiranje. Prioriteti. Organizacija procesora. Faze izvrsavanja instrukcije. Operaciona jedinica. Registri ALU. Interna magistrala. Jedinica za opsluzivanje prekida. Upravljacka jedinica. Dijagrami toka instrukcija. Realizacija upravljacke jedinice. Ozicena realizacija. Mikroprogramska realizacija. Horizontalno, vertikalno, mesovito i nano programiranje. Ulaz/izlaz. Kontreluri U/I uredjaja. Organizacija ulaza/izlaza. Programirani ulaz/izlazkoristenjem statusnog registra i prekida. Ulaz/izlaz koristenjem U/I procesora. Memorija. Organizacoja operativne memorije. Preklapane pristupa memorijskim modulima. raspodela adresa po memorijskim modulima. Kes memorija. Asocijativno, direktno i set-asocijativno preslikavanje. Preslikavanje na nivou reci i bloka. Algoritmi zamene. Azuriranje sadrzaja operativne memorije. Virtuelna memorija. Stranicna, segmentna i segmentno stranicna organizacija. Jedinica za ubrzavanje preslikavanja. Magistrala. Asinhrona magistrala. Arbitracija. Paralelna i serijska arbitracija. transfer na magistrali. Ciklusi citanja i upisa. Mgistrale sa vise gazda i memorijskih modula. Sistemske i lokalne magistrale. Sinhrona magistrala. Pipelineoganizacija procesora. Principi pipeline organizacije. Faze instrukcije. Sistemi pipeline-a. Konfliktne situacije i njihovo resavanje. Unapred ocitavanje instrukcija, sekvencijalno, alternativni baferi, Hvatanje kontinualne petlje, hvatanje nekontinualnih petlji i pamcenje skokova.

SOFTVERSKE TEHNIKE

Uvod: softver kao proizvod. zivotni ciklus razvoja softvera. Veza sa drugim granama racunarske tehnike i informatike. Osobine softvera. Kvalitet softverskih proizvoda. Principi softverskog inzinjerstva: formalizacija, razdvajanje interesa, modularnost, apstrakcija, projektovanje za promene, inkrementalni razvoj, generalnost. Specifikacija softvera: osobine, stilovi, verifikacija. Operativnost specifikacije: Strukturna analiza, konacni automati. Opisne specifikacije: model entiteti-veze, algebarske specifikacije. Verifikacija softvera, ciljevi i metodi. Testiranje, analiza, simbolicko izvrsavanje, debagovanje. Mere slozenosti i kvaliteta. Proces razvoja softvera i modeli zivotnog ciklusa: model vodopada, evolucioni model, transformacioni model, spiralni model. Paradigma automatizacije kao osnov za razvoj softvera. Organizacija procesa razvoja softvera. Uloga standarda. Upravljanje razvojem softvera. Funkcije upravljanja, planiranje projekta, nadzor nad projektom i tehnoke nadzora. Organizacija tima. Upravljane rizicima. Alati i okruzenja za razvoj softvera. Editori, linkeri, interpreteri, kompajleri, debageri, alati za razvoj korisnickog interfejsa. Jezici cetvrte generacije i tehnike automatizovanog generisanja koda. Uloga programskog jezika u razvoju softvera:proceduralni i deklarativni jezici, osobine u pogledu obrade gresaka, modularnosti, konkurentnosti. Osnovni principi savremenih grafickihh interfejsa. Programirane upravljano dogadjajima. ealizacija interaktivnih programa uz pomoc savremenih objektnih jezika. Uloga standarda.

MJERENJA NEELEKTRICNIH VELICINA

Mjerni pretvaraci: a) elektricne velicine u elektricnu (djelitelji napona, transformatori, konvertori oblika elektricne struje, mjerni pojacavaci, mjerni modulatori i detektori, AD i DA konvertori mjernih signala); b) neelektricne velicine u elektricnu (reostatni, tenzootporni , piezoelektricni, elektrostaticki, elektromagnetni - induktivni, transformatorski, magnetnoelasticni, indukcioni, termoelektricni - termoelektrootporni, termogeneratorski sa termoparom, elektrohemijski, elektrolitski - elektrootporni, generatorski, elektrokineticki i polarografski, opticki, jonizacioni.; b) mehanickoelasticni; v) inverzni (pretvaraci elektricne u neelektricnu i neelektricne ponovo u elektricnu velicinu). Dinamicke karakteristike mjernog sistema: a) sistemi sa toplotnom inercijom, elektromehanickim pretvaranjem, pneumatskim i hidraulicnim pretvaranjem, modulaciono - demodulacionog stepena, mjernih kola sa pratecim uravnotezavanjem, diskretnih sistema, idealnog filtra; b) dinamicke greske; v) greska linearnosegmentno uspostavljenog signala. Informaticka analiza slucajnih gresaka: pojmovi entropije i informacije (slucajevi ravnomjerne i normalne raspodjele), ocekivana informacija, efektivnost izvora, uticaj odnosa signal/sum na informativnost signala, zakoni raspodjele gresaka mjernih instrumenata i metoda, infiormaciono - energetski koeficijent iskoristenja, prilagodjavanje mjernih pretvaraca prema koeficijentu iskoristenja. Pretvaracka mjerna kola: generatorskih pretvaraca, redne veze parametarskih pretvaraca, parametarskih pretvaraca sa potenciometarskom vezom, parametarskih pretvaraca sa vezom u nuravnotezeni most jednosmjerne i naizmjenicne struje sa analizom medjusobnih odnos izlazne snage, osjetljivosti i snage napajanja, mjerna kola sa statickim, astatickim i programskim uravnotezavanjem. Elektricni mjeraci neelektricnih velicina: primjenom inverznih pretvaraca u instrumentima sa uravnotezavanjem, duzinskih i uglovnih dimenzija, mehanickih naprezanja, parametara kretanja (ubrzanja, brzine, puta, masenog i zapreminskog protoka), inercijalni mjerni uredjaji, mjeraci temperature (paramagnetni, hemijski, termosumni, termootporni, akustickorezonantni, nuklearnorezonantni, sa termoparovima, opticki, (radijacioni, osvetljajni i pirometri boje); spektrometarske metode, metode mjerenja koncentracije supstance (konduktometarske, potencijalometrijske, toplotne, magnetne, jonizacijone, radiospektrometarske, masenospektrometarske i hromatografske). Aktuatori i mjernoregulaciona kola: a) elektricni, hidraulicki i pneumatski motori, magnetnopojacavacki i tiristorski regulatori (princip rada i dinamicke karakteristike); b) mjerni pretvaraci u kolima regulacije i upravljanja (modelovanje, analiza stabilnosti, gresake); v) optimalni sistemi mjerenja i upravljanja.

MIKROPROCESORSKI SISTEMI

Vidi program predmeta na strani 28.

MIKROELEKTRONIKA

Vidi program predmeta na strani 28.

UPRAVLJANJE U REALNOM VREMENU

Pojam sistema za rad u realnom vremenu. Osnovne funkcije racunara u upravljanju procesom. Informacione funkcije: prikupljanje podataka i nadgledanje procesa; prikazivanje podataka i alarmi. Upravljacke funkcije: upravljanje u zatvorenoj povratnoj sprezi; sekvencijalno upravljanje; nadzor nad radom procesa; planiranje proizvodnje; hijerarhijsko distribuirano upravljanje. Elementi za spregu racunara i procesa. Mjerni uredjaji i pretvaraci. Karakteristike mjernih pretvaraca: tacnost, rezolucija, ponovljivost, stabilnost, opseg, linearnost. Prilagodjenje mjernih signala. Relejni i kontinualni aktuatori. Sprezanje racunara sa aktuatorima i tehnike provjeravanja ispravnosti aktuatora. Programska realizacija kontinualnih regulatora. Postupci diskretizacije kontinualnog prenosa. Strukture digitalnih regulatora. Samopodesavajuci regulatori. Racunarska realizacija direktnog digitalnog upravljanja. Tipovi algoritama. Promjena rezima rada. Zasicenje aktuatora. Prefiltracija ulaznih signala. Transportno kasnjenje usljed izracunavanja. Efekti konacne duzine rijeci. Izbor periode odabiranja. Realizacija sekvencijalnog upravljanja. Organizacija i programiranje programabilnih logickih kontrolera. Elementi operativnih sistema za rad u realnom vremenu. Tehnike projektovanja softverske podrske. Organizacija izvrsavanja zadataka. Vremenska sinhronizacija. Distribuirani racunarski sistemi za rad u realnom vremenu. Veza racunara i komunikacioni standardi. Lokalna mreza racunara. Distribuirani operativni sistemi. Vreme odziva. Metodologija projektovanja distribuiranog upravljanja. Pouzdanost sistema za rad u realnom vremenu. Detekcija i dijagnostika gresaka. Mjere prevencije otkaza i oporavak sistema. Pouzdanost konfiguracije i redundansni sistemi. Primjeri projektovanja upravljackih sistema za rad u realnom vremenu. Upravljanje u zatvorenoj povratnoj sprezi. Sekvencijalno upravljanje. Informacioni sistemi.

STRUKTURE I PROCESI

Uvod: memorijski sistemi, principi i organizacija. Hardverska organizacija memorije, diskovi. Linearne strukture podataka: stek, red cekanja, liste, nizovi. Nelinearne strukture podataka: stabla, duzina puta, prolaz stablom, nacini prikazivanja. Binarna stabla i operacije nad njima, pretrazivanje, umetanje, brisanje i balansiranje stabla. B, B, i B stabla. Multinjay stabla. Stablo optimalnog pristupa. Grafovi: nacini prikazivanja, algoritmi nad grafovima (Warshall, Minimal, Dijkstra, CPM, i drugi). Pretrazivanje: principi i definicije. Linearno i visestruko pretrazivanje, dihotomno pretrazivanje (binarno i Fibonacci-jevo).Procedure za nalazenje zadovoljavajuceg / optimalnog / svih mogucih puteva do cilja. Pretrazivanje u teoriji igara. Strategije koje uzimaju u obzir i ponasanje protivnika. Datoteke i strukture datoteka. Operacije nad datotekama, upravljanje datotekama, katalozi, otvaranje i zatvaranje. Sekvencijalna organizacija datoteka: definicija, pristup, azuriranje, pretrazivanje. Direktna organizacija datoteka: definicija i nacini koristenja, klasifikacija metoda. Hesing, koristenje hesinga u kreiranju direktorija, resavanje kolizija. Indeks-sekvencijalna organizacija datoteka. Organizacija datoteka sa vise kljuceva. Sortiranje: unurtasnje i spoljasnje. Kompresija i zastita podataka. Klasicna obrada podataka i njeni nedostatci. Koncept baze podataka. Sema. Instanca. Logicka i fizicka nezavisnost podataka. Modeli podataka. Pregled sistema baza podataka. Jezici za rad sa bazama podataka. Model entiteti- veze. Konceptualno modeliranje. Entiteti. Veze. Atributi. Dijagram entiteti -veze.. Specijalne vrste veza: separacija, generalizacija, agregacija. Relacioni model podataka. Osnovni pojmovi. Relacije. Atributi. Kljuc. Uslovi integriteta. Tranformacija iz modela entiteti-veze u relacioni model. Relacioni upitni jezici. Relaciona algebra. Relacioni racun torki. Relacioni racun domena. Optimizacija upita. Komercijalni upitni jezici. Projektovanje relacione baze. Projektni zahtevi. Izrazavanje ogranicenja. Funkcije zavisnosti. Viseznacne zavisnosti. Zavisnosti spajanja. Normalne forme.Dekompozicija relacione seme. Mrezni model podataka. Osnovni pojmovi. Rekordi. Skupovi. Tranformacija iz moedla entiteti-veze u mrezni model. Mrezni upitni jezici. Hijerarhijski model podataka kao podskup mreznog modela. Struktura. Virtuelni pointeri. Konkurentan pristup bazi. Problemi pri konkurentnom pristupu. Pojam transakcije. Serijski redosled. Serijalizovani redosled. Kontrola serijalizovanosti. Obezbedjenje serijalizovanosti. Mehanizam "lock"-a. Dvofazni protokol zakljucavanja. Protokoli bazirani na grafovima. Mehanizam vremenskog markiranja. Zastita baze od otkaza. Problemi zastite baze od otkaza sistema. Mehanizmi dnevnika. Mehanizam pratece stranice. Nacini resavanja problema izazvanih konkurentnim pristupom bazi u slucaju otkaza sistema.

SINTEZA SISTEMA AUTOMATSKOG UPRAVLJANJA

Faze rada u projektovanju fizickog regulatora. Sinteza SAU sa vise ulaza i izlaza. Karakteristicne funkcije i osnovne metode sinteze. Frekvencijski postupci sinteze multivarijabilnih sistema.Povratne sprege po stanju i po izlazima objekta upravljanja. Kvadratni pokazatelj kvaliteta dinamickog ponasanja. Parametarska optimizacija. Optimalni regulator sa povratnom spregom po stanju. Podesavanje spektra polova sistema sa povratnom spregom po stanju i po izlazu. Sinteza opservera stanja. Moguci izvori gresaka i ogranicenja u primjeni opservera. Projektovanje digitalnih sistema upravljanja (DSU). Postavka zeljenog karaktera ponasanja sistema u stacionarnom stanju(izbor reda astatizma), zeljene tacnosti rada i izbor periode odabiranja. Specifikacija zeljenog kvaliteta kontinualnog odziva sistema u Nikvistovom (Nyquist) podrucju frekvencija. Sinteza digitalnih kompenzatora po: signalu greske, upravljanoj promjenljivoj, ulazu i mjerljivom poremecaju. Projektovanje sistema sa konvencionalnim digitalnim regulatorima. Pozicione i inkrementalne verzije konvencionalnih digitalnih zakona upravljanja. Podesavanje parametara upravljanja: Dalinov (Dahlin) regulator, Takahasijeva (Takahashi) procedura. Sinteza konture regulacije sporog procesa sa nekonvencionalnim zakonom upravljanja. DSU sa vise ulaza i izlaza. Kvadratni pokazatelj kvaliteta dinamickog ponasanja sistema. Linearni optimalni regulator sa povratnom spregom po stanju objekta upravljanja. Podesavanje spektra polova DSU. Projektovanje modalnog upravljanja. Projektovanje DSU sa minimumom trajanja prelaznog procesa. Sinteza estimatora ili opservera stanja. Moguci izvori gresaka u primjeni estimatora stanja. Sinteza sistema pracenja. Sinteza digitalnih sistema sa slucajnim poremecajima. Identifikacija sistema metodom najmanjih kvadrata. Regulatori minimalne varijanse. Optimalni regulator sa poremecajima tipa bijelog suma. Optimalni regulator sa estimatorom stanja. Kalmanov estimator stanja. Problemi matematickog modelovanja dinamickih sistema u prisustvu nelinearnosti i vremenski promjenljivih parametara. Struktura modela procesa. Lokalni karakter linearizovanog modela sistema upravljanja. Nelinearni elementi regulatora. Strukturne nelinearnosti. Autonomni i neautonomni rezim rada. Samooscilacije i prinudne oscilacije. Sistemi drugog reda i metoda fazne ravni. Harmonijska linearizacija i ekvivalentna funkcija prenosa. Stabilnost nelinearnih dinamickih sistema. Stabilnost ravnoteznog polozaja. Asimptotsaka stabilnost. Globalna stabilnost kretanja. Direktna metoda LJapunova. Apsolutna stabilnost. Frekvencijski kriterijum Popova. Problemi nelinearne regulacije. Asimptotska stabilizacija u sistemiu pracenja. Projektovanje kontrolera pracenja (tracking). Klizna regulacija procesa. Adaptivna regulacija i uslovi robusnosti adaptivnih nelinearnih sistema upravljanja.

PROJEKTOVANJE DIGITALNIH SISTEMA

Konstrukcija i struktura digitalnih sistema. Osnovne faze u projektovanju. Stilovi projektovanja. Strukturno projektovanje. Uticaj tehnologije. Verifikacija projekta. Simulacija i testiranje. Komponente i kriterijumi izbora. Nestandardne primjene komponenata. Projektovanje sa realnim kombinacionim i sekvencijalnim digitalnim integrisanim kolima. Eliminisanje smetnji. Indikacija stanja. Displej sistemi. Programabilne logicke komponente (PLD). Kombinacione i sekvencijalne PLD. Programiranje PLD komponenti. Pristup projektovanju sa mikrokokontrolerima. Prikaz konkretnog mikrokontrolera. Povezivanje vise mikrokontrolera u mrezu. Hardverska i softverska podrska za projektovanje sa mikrokontrolerima. Samostalna realizacija manjeg projekta.

OPERATIVNI SISTEMI

Upravljanje procesima. Kreiranje procesa. Upravljacki blok procesa. Stanja i redovi spremnih i blokiranih procesa. Promene stanja. Algoritmi planiranja. Dispecer. Sinhronizacija procesa. Semafori. Promitive WAIT i SIGNAL. Kriticna selekcija, proizvodjaci/potrosaci, citaci/pisaci. Komunikacija procesa razmenom poruka. Kruzna blokiranja. Izbegavanje kruznog blokiranja. Oporavak posle kruznog blokiranja. Upravljanje memorijom. Razmena (Swapping). Prekrivanja. Staticke i dinamicke particije. Algoritmi izbora particije. Zastita pomocu granicnih registara. Stranicna organizacija memorije. Tablica stranica. Deskriptor stranice. Dinamicko preslikavane adresa. Bafer preslikavanja. Zastita pomocu kljuceva. Segmentna organizacija memorije. Tablica segmenata. Deskriptor segmenata. Dinamicko prosirivanje segmenata. Zajednicko koristenje segmenata. Virtuelna stranicna memorija. Deskriptor virtuelne stranice. Algoritmi zamene stranica. Dodela blokova procesima. Koncepcija segmemtne virtuelne memorije. Upravljanje uredjajima. Uprvljacki blok uredjaja. IO procedure i drajveri uredjaja. Blok IO zahteva. Algoritam upravljanja uredjajem. Semafori cekanja na zahtev i zavrsetak operacije. Baferovanje. SPOOLing. Specificnosti upravljanja diskom. Upravljanje fajlovima. Upravljacki blok fajla. Katalozi. Organizacija kataloga. Hijerarhijska organizacija fajl sistema. Operacije nad fajlovima (otvaranje, zatvaranje, itd. ) . Prava pristupa. Evidencija i dodela slobodnog prostora na diskovima. Elementi operativnog sustema UNIDz. Jezgro UNIDz-a. Koncepcija "buffer cache". Pul bafera. Pojam i-cvora. Struktura regularnih fajlova. Superblok. Dodela blokova na disku. Elementi operativnih sistema UNIDz i MS DOS.

IDENTIFIKACIJA SISTEMA

Postavka problema. Modeli procesa: funkcionalni i matematicki. Sistemi sa raspodjeljenim parametrima. Pojam reda i strukture modela procesa. Kriterijumi ekvivalencije modela i procesa. Mjerljivi i nemjerljivi poremecaji. Multivarijabilni staticki i dinamicki nelinearni modeli. Izbor strukture modela. Modeli linearni po parametrima. Primjena metode najmanjih kvadrata. Srednja vrijednost i varijansa procjene parametara. Modeli nelinearni po parametrima. Funkcije osjetljivosti i identifikabilnosti. Gradijentni algoritmi. Gaus-NJutnov (Gauss-Newton) i Mrkuardov (Marquadt) algoritam. Linearni dinamicki modeli jedan ulaz - jedan izlaz. Kontinualni dinamicki modeli. Algoritam identifikacije zasnovan na generalizovanoj gresci jednacine. Realizacija algoritma u slucaju diskretnih mjerenja. Analiza uticaja pocetnih uslova i mjernog suma na ulazu i na izlazu procesa. Diskretni dinamicki modeli. Pojam reziduala. Odredjivanje modela procesa i slicajnog poremecaja. Dvokoracni algoritam. Algoritam maksimalne vjerodosrojnosti. Odredjivanje reda modela. Rekurzivni algoritmi identifikacije. Pracenje promjenljivih parametara. Linearni dinamicki multivarijabilni modeli. Analiza eksternog i internog opisa sistema sa stanovista identifikacije procesa. Kontinualni i diskretni modeli. Algoritmi zasnovani na generalizovanoj gresci jednacine. Analiza algoritama. Primjeri identifikacije realnih industrijskih procesa. Prikaz eksperimenata. Analiza mjernih podataka i apriornih znanja.

INFORMACIONI SISTEMI

Uvod: pojam i klasifikacija informacionih sistema. Osnovne tehnike pribavljanja i definisanja zahteva sistem analiza. Osnovni pojmovi. Razvoj informacionih sistema. Planiranje razvoja: BSP metodologija. Funkcionalne specifikacije: strukturna analiza i dijagrami toka podataka. Dinamicke specifikacije:konacni automati i Petrijeve mreze. Modeli podataka pregled i kritika postojecih modela. Osobine i nedostaci relacionog modela. Model entiteti-veze i prosirenje tog modela. Osnovni principi objektnog pristupa projektovanju: apstrakcija, enkapsulacija, nasledjivanje. Modeliranje metodom OOA (Coad-Yourdon) i metodom OMT (GE). Pronalazenje klasa u sistemu. Definisanje medjusobnih veza klasa. Definisanje atributa i servisa. Strukturiranje hijerarhije klasa. Iterativno poboljsanje specifikacija. Formalni opis objektnog modela. Definisanje slozenih objekata kao osnov za reprezentaciju podataka na eksternom nivou. Servisi slozenih objekata i njihova prakticna realizacija. Arhitektura savremenih informacionih sistema i alternativni nacini organizacije:centralizovana, distribuirana, klijent-server arhitektura. Distribucija aplikacija u klijent-server okruzenju. Recnici podataka, uloga i klasifikacija. Aktivni i pasivni recnici. Osnovi modeliranja na metanivou. Metamodeli klasicnih modela podataka. Primeri standarda u definisanju recnika podataka IRDS, PCTE. CASE alati za razvoj informacionih sistema. Analiza mogucnosti nekih savremenih alata.

ROBOTIKA I AUTOMATIZACIJA

Osnovna razmatranja. Fiksna automatizacija i fleksibilna automatizacija. Roboti u industriji. Racunarski integrisana proizvodnja (CIM). Racunarska podrska u projektovanju i proizvodnji (CAD/CAM), kontroli kvaliteta, skladistenju, ... . Hijerarhijska organizacija upravljanja automatizovanim proizvodnim sistemom. Robotski sistemi - osnovna razmatranja. Istorijat i podjela. Industrijska podjela robota(medicina, transport,...). Konfiguracija i geometrija robota. Kinematika manipulacionih robota. Pogonski sistemi. Dinamika robota. Upravljanje robotima. Hijerarhijska struktura upravljackog sistema. Planiranje kretanja. Sinteza lokalnih servosistema za upravljanje kretanjem od tacke do tacke i za kontinualno kretanje po trajektoriji. Robusno upravljanje na varijaciju parametara. Adaptivno upravljanje robotima. Programiranje robota i robotski programski jezici. Zavrsni uredjaji. Senzori u robotici. Vizuelni sistemi. Primjena robota u industriji. Transfer materijala i opsluzivanje masina. Procesne operacije. Montaza. Kontrola kvaliteta. Modelovanje, simulacija i projektovanje pomocu racunara. Ekspertni sistemi u robotici.

PERFORMANSE RACUNARSKIH SISTEMA

Uvod. Ciljevi vrednovanja performansi. Faze vrednovanja. Indeksi performansi. Klasifikacija studija vrednovanja. Pregled tehnike za vrednovanje. Merne tehnike. Hardverski uredjaji. Softverski i firmverski uredjaji. Instrumentacija za merenje. Dizajn mernog instrumenta. Interpretacija rezultata. Simulacione tehnike. Formulacija modela i njegova konstrukcija. Verifikacija modela. Dizajn simulacionog eksperimenta. Interpretacija rezultata simulacije. Analiticke tehnike. Deterministicki modeli. Probabilisticki modeli. Verifikacija. Karakteristike poslova. Formulacija. Konstrukcija. Verifikacija. Problem selekcije. Problem selekcije. Metodologije. Komparacije. Tehmike. Konkretizacija poslova za ovaj problem. Problem poboljsanja. Problemi. Metodologije. Dizajn. Terapija. Tehnike. Karakterizacija poslova za ovaj problem. Problem projektovanja. Problemi. Metodologije. Iterativno projektovanje. Hijerarhijsko projektovanje. Tehnike. Poslovi. DJVrednovanje programskih performansi. Uvod. Tehnike. Problemi. Staticka i dinamicka metrika.

RACUNARSKE TELEKOMUNIKACIJE

Model racunarske mreze. Standardni ("ANSI" i "EIA" standardi). Osnovni problemi projektovanja racunarskih mreza. Topologija mreze, kapacitet mreze, analiza saobracaja kroz racunarsku mrezu. Problemi kasnjenja kroz mrezu. Centralizovane mreze. Distribuirane racunarske mreze. Marsrutizacija u racunarskim mrezama. Protokoli i otvorene arhitekture. Zastita u racunarskim komunikacijama (kriptografske metode). Primjeri realizovanih mreza.

EKONOMIJA I ORGANIZACIJA

Vidi program predmeta na strani 33.

PLAN NASTAVE ODSJEKA ZA ELEKTROENERGETIKU

Red PREDMET S e m e s t a r
br.
V VI VII VIII IX X
Elektromagnetika 3+2 2+2



Elektricne masine 1 3+2+1




Elektricne masine 2
3+2+1



Sistemi automatskog upravljanja 3+2 3+2+2



Elektricni aparati 3+1




Energetska elektronika 3+1 3+1+1



Procesni racunari
2+2



Osnovi masinstva 3+1




Tehnika visokog napona

2+2 2+1

Elektricne instalacije i osvjetljenje

2+2


Elektromotorni pogoni

3+2


Analiza el.energetskih sistema 1

3+2


Analiza el.energetskih sistema 2


3+2

Elektrane i elektro- energetska postrojenja

3+2+1 3+2+1

Elektricna vuca

3+2


Ispitivanje elektricnih masina


3+0+2

Telekomunikacije u elektroenergetici


3+2+1

Ekonomika i organizacija


3+0

Sistemi zastite u elektroenergetskim postrojenjima



3+1+1
Distributivne i industrijske mreze



3+2
Projektovanje pomocu racunara u elektroenergetici



2+0+2
Izborni predmet 1



3+0+2
Izborni predmet 2



3+0+2
Izborni predmet 3



3+0+2
Diplomski rad




18
*Ukupan broj casova predavanja i vjezbi u semestru dobija se
mnozeci sedmicni broj iz plana sa 15.

NASTAVNI PROGRAM ODSJEKA ZA ELEKTROENERGETIKU

ELEKTROMAGNETIKA

Vidi program ppredmeta na strani 23.

ELEKTRICNE MASINE 1

Transformatori:Kapp-ov dijagram. Ekvivalentna sema. Prazni hod, i kratki spoj. Autotransformator. Trofazna transformacija. Zakoni slicnosti. Paralelan rad. Udarni kratki spoj i ukapcanje u praznom hodu. Visi harmonici i nesimetricna opterecenja. Nulreaktansa. Zagrijavanje i hladjenje transformatora i rotacionih masina. Ispitivanje transformatora. Asinhrone masine: Indukovani napon provodnika, zavoja, namotaja, faze. Zonski i tetivni faktor. Jednoslojni i dvoslojni trofazni namotaj. Obrtno polje. Zakretni transformator. Obrtni moment u funkciji klizanja. Ekvivalentna sema. Kruzni dijagram. Motor, generator, kocnica. Klizno-kolutni i kavezni asinhroni motori. Motori sa dvostrukim kavezom i motori sa dubokm zljebovima. Visi harmonici. Ponasanje trofaznog asinhronog motora pri prekidu faze. ispitivanja asinhronih masina.

ELEKTRICNE MASINE 2

Sinhrone masine: Prazni hod i ustaljeni kratki spoj. Opterecenje. Poprecna i uzduzna reaktansa. Potier-ova reaktansa. Fazorski dijagram nadpobudjenog generatora. Sinhrone reaktanse. Aktivna snaga u funkciji ugla opterecenja. Sinhronizacija. V-krive. Rezimi generatora i motora. Sinhronizujuci moment. Oscilacije. Pobuda. Svedski dijagram. Udarni kratki spoj. Nesimetricno opterecenje. Podesavanje U i j , odnosno LJ i P. Kompaundni generatori. Ispitivanja sinhronih masina, Komutatorske masine: Namotaji. Napon rotacije E. Obrtni moment M. Opterecenje-reakcija indukta. Pomocni polovi. Kompenzacija. Komutacija. Motori. Generatori. Ispitivanja komutatorskih masina.

SISTEMI AUTOMATSKOG UPRAVLJANJA

Vidi program predmeta na strani 26.

ELEKTRICNI APARATI

Opste o fizickim osnovama zagrijavanja i hladjenja kod elektricnih aparata i postrojenja. Dopustene temperature elektricnih aparata i postrojenja kod normalnog rezima i kod rezima kratkog spoja. Izvori toplote u elektricnim aparatima i postrojenjima. Vidovi odavanja toplote. Analiza zagrijavanja u razlicitim rezimima rada elektricnih aparata. Zagrijavanje homogenih provodnika. Zagrijavanje visedjelnih provodnika. Zagrijavanje homogenih elemenata u ogranicenom prostoru. Izmjena toplote u gasu pod pritiskom. Definicija kontaktnog spajanja i osnovni vidovi. Kontaktni otpor. Prenos materijala izmedju kontakata. Osnovni tipovi kontaktnih spojeva i materijali koji se upotrebljavaju za izradu kontakata. Elektrodinamicke sile u kontaktnom spoju i mogucnosti zavarivanja kontakata. Osnovna svojstva elektricnog luka. Vidovi praznjenja kroz razne sredine. Jonizacija elektrolucnog rastojanja izmedju kontakta. Dejonizacija elektrolucnog rastojanja izmedju kontakta. Dielektricna cvrstoca elektrolucnog prostora. Otpor, snaga i energija elektricnog luka. Karakteristike gorenja i gasenja elektricnog luka jednosmjerne i naizmjenicne struje. Povratni naponi na mjestima spajanja i razdvajanja strujnih krugova.

ENERGETSKA ELEKTRONIKA

Osnovne osobine poluprovodnickih prekidaca. Nacin njihovog koristenja. Vrste poluprovodnickih uredjaja i osobenosti pri preobrazenju oblika i upravljanju tokom elektricne energije. Karakteristike energetskih poluprovodnika : dioda, tranzistor, MOSFET tranzistor, GTO, kombinovani poluprovodnicki prekidaci. Osnovni dijagrami karakteristicnih signala u prekidackom rezimu. Mrezom vodjeni pretvaraci. Uredjaj za podesavanje naizmjenicnog napona pomocu antiparalelno spregnutih tiristora. Talasni oblici napona i struje za razlicite potrosace: cisto otporno ili induktivno i kombinovano redna ili paralelna veza otpornosti i induktivnosti. Ispravljaci sa transformatorom sa srednjom tackom. Monofazne i visefazne sprege. Pad napona. Regulacija izlaznog napona. Talasni oblici napona i struje. Uticaj zamajne diode na izlazni napon. Faktor snage. Mosni ispravljaci, jednofazni i trofazni. Puno i poluupravljive sprege. Talasni oblici napona i struje. Spoljasnje karakteristike. Regulacija napona. Primjena ispravljaca. Uticaj na mrezu za napajanje. Osobenosti rada s obzirom na parametre potrosaca i kontraelektromotornu silu. Kombinovani ispravljaci. Cetvorokvadratno upravljanje. Mrezom komutovani invertori. Potrosnja reaktivne snage. Ciklokonvertori. Rad sa prekidnim i neprekidnim strujama. Pretvaraci sa prinudnom komutacijom. Teorija komutacionih procesa. Prinudna komutacija pomocu kondenzatora. Jednacina prelaznih pojava pri komutaciji. Komutacioni gubici. Pretvaraci jednosmjernog napona - coperi. Spustaci i podizaci napona. Teorija prelaznih pojava. Vrste upravljanja. Coperi sa jednim, dva i tri tiristora. Opis funkcionisanja. Analiza nedostataka i prednosti pojedinih tipova. Dijagrami karakteristicnih signala u toku komutacije. Coper za upravljanje jednosmjernom masinom. Motorni rezim rada masine. Rekuperativno kocenje masine. Invertori. Invertor sa forsiranom komutacijom. Invertor sa transformatorom sa srednjom tackom i povratnim diodama. Talasni oblici i jednacine prelaznih procesa. Filtriranje izlaznog napona. Varijante za poboljsanje rada invertora. Invertor sa komplementarnom komutacijom. Talasni oblici i jednacine prelaznih procesa. Invertor sa pomocnim tiristorom za komutaciju. Talasni oblici. Proracun komutacionih elemenata. Dimenzionisanje. Regulacija i filtriranje izlaznih napona. Primjeri primjene invertora.

PROCESNI RACUNARI

Osnovni dijelovi mikroprocesora. Primjer 8086. Funkcije registara, programski brojac i procesorski statusni registar. Uloga segmentnih registara i formiranje fizicke adrese. Nacini adresiranja i formati instrukcija. Formiranje magistrala, kontrola magistrala. Povezivanje elemenata. Opsti principi povezivanja ulazno/izlaznih jedinica na mikroracunarski sistem. ASCII kod i serijski interfejs. Paralelni interfejs sa detaljnom razradom nacina programiranja 8255 kola (programabilni periferijski interfejs PPI). Programabilni tajmer i njegova uloga kao djelitelja bitske brzine, brojaca dogadjaja i u mjerenju vremena. A/D konvertori. Povezivanje A/D konvertora na mikroprocesorski sistem pomocu paralelnog interfejsa i programabilnog tajmera. Mehanizam prekida, kontroler prekida i komunikacija procesor-kontroler prekida. Sedmosegmentni displej i realizacija kontrolera tastature. DMA kontroler. ASEMBLER 8086. Koriscenje akomulatorskog registra. Programirani ulaz/izlaz. Programi u asembleru. Osnovne strukture podataka. Kruzni prihvatnik i njegova implementacija. Stek. Nacin realizacije pozivanja potprograma i dostavljanja parametara potprogramu. Procesi, stanja procesa, prelazi izmedju stanja i potreba uvodjenja procesa u procesnom upravljanju. Semafori i implementacija sinhronizacije i medjusobnog iskljucivanja procesa pomocu semafora. Komunikacije procesa. Dispecer operativnog sistema. Nukleus operativnog sistema. Interakcija semafora i operativnog sistema. Alokacija memorije sa posebnim osvrtom na alokaciju kod procesnog upravljanja. Hijerarhijski distribuirani sistemi procesnog upravljanja. Mikroprocesorski moduli najnizeg hiijerarhijskog nivoa: akvizicioni, programabilni logicki kontroleri, upravljacki moduli. Operatoske stanice i njihova veza sa modulima najnizeg nivoa. Visi nivoi upravljanja. Bitbus magistrala. PLM programski jezik sa nizom primjera programiranja ulaza/izlaza i koriscenja uvedenih struktura podataka.

OSNOVI MASINSTVA

Uvod. JUS-standardi i njihova primjena. Stanje povrsine materijala. Postupci prikazivanja tijela na crtezu. Postupci aksonometrijskog prikazivanja tijela na crtezu. Masinsko tehnicko crtanje. Crtezi u elektrotehnici, termotehnici i termoenergetici. Masinski elementi. ISA-sistem tolerancije. Naleganja. Opterecenje, naprezanje, naponi i deformacije masinskih materijala i elemenata. Materijali za masinske elemente, dijelove masina i uredjaja. Sklopovi. Opsti pojmovi o elementima u sklopu. Osobine materijala pri uzajamnom djelovanju. Cijevni vodovi i armatura. Pumpe, ventiltori i kompresori. Termotehnika. Vrste goriva. Sagorjevanje goriva i toplotna moc. Voda kao radno tijelo. Prenos toplote. Parni kotlovi i parne masine. Gasne i parne turbine. Vodene turbine.

TEHNIKA VISOKOG NAPONA

Prenaponi spoljasnjeg porijekla. Tumacenje nastanka grmljavinske aktivnosti, parametri atmosferskih praznjenja. Dejstva atmosferskih praznjenja na elektroenergetske objekte. Uticaj na vodove (udar groma u fazni provodnik, udar groma u zastitno uze ili vrh stuba sa povratnim preskokom, indukovani prenaponi), uticaj nailazecih talasa na postrojenja. Zastitna sredstva od atmosferskih praznjenja (gromobrani, zastitna uzad, odvodnici prenapona, iskrista, uzemljenje), zastitna zona gromobrana. Prenaponi u namotajima transformatora. Metodologija proracuna atmosferskih prenapona. Putujuci talasi, mrezni dijagram, Berzeronova metoda. Sklopni prenaponi. Prenaponi uslijed ukljucenja voda u praznom hodu. Iskljucivanje kapacitivnih struja neopterecenih dalekovoda i iskljucenje sa brzim automatskim ponovnim ukljucenjem. Iskljucivanje malih induktivnih struja. Iskljucenje struje kratkog spoja (prelazni povratni napon). Dugotrajni prenaponi. Ferorezonanca. Prenaponi uslijed zemljospoja. Metodologija izbora odvodnika prenapona i koordinacija izolacije. Mehanizam praznjenja u dielektricima. Praznjenje i osobine gasovitih dielektrika, cvrstih i tecnih dielektrika. Laboratorijska oprema u laboratorijama za visoki napon. Dobijanje visokih naizmjenicnih napona. Dobijanje udarnih napona. Dobijanje visokih jednosmjernih napona. Dobijanje udarnih struja. Dobijanje visokih napona visoke ucestanosti. Mjerna oprema. Uredjaji za mjerenje visokih napona i velikih struja. Uredjaji za mjerenje udarnih struja. Nekonvencionalni mjerni aparati (prenos signala optickim kablovima, koriscenje tranzjentnih rekordera za snimanje brzopromjenljivih pojava i digitalnih osciloskopa), Visokonaponska ispitivanja.

ELEKTRICNE INSTALACIJE I OSVJETLJENJE

Definicija i razvrstavanje elektricnih instalacija. Prijemnici elektricne energije (nominalne vrijednosti fizickih velicina prijemnika. elektrootporni izvori toplote. asinhroni motori. transformator i kondenzator). Kompenzacija reaktivne energije. Priroda svjetlosti. Spektri. Fotometrijske velicine. Elektricni izvori svjetla (izvori sa uzarenom niti, fluoroscentne cijevi i zivini izvori visokog pritiska). Nivo i ravnomjernost osvjetljenosti radne ravni. Proracuni unutrasnjeg osvjetljenja. Postupak projektovanja i izvodjenja elektricnih instalacija. Nacionalni standardi i propisi. Osnovne komponente elektricnih instalacija jake struje (provodnici. prekidaci. topljivi osiguraci. bimetalna zastitna relea. prekostrujno, nadnaponsko i podnaponsko rele. komponente za vremensko programiranje. neelektricne komponente). Izbor, razmjestaj i povezivanje elektricnih komponeti u elektricnim instalacijama. Uzemljenje u elektricnim instalacijama. Pojedinacni i slozeni uzemljivaci u homogenom tlu. Temeljni uzemljivaci. Zastitne mjere od dodira elektroprovodnih dijelova pod naponom (zastita od direktnog i indirektnog dodira). Zastitno uzemljenje,nulovanje, sistem zastitnog voda, dopunske mjere zastite (ZS i ZN prekidaci). Prikljucno i mjerno-razvodno mjesto. Izracunavanje jacine struje i pada napona u pojedinim dijelovima elektricnih instalacija. Zastita objekata na zemlji od atmosferskih praznjenja. Elektricne instalacije slabe struje (razvodne telefonske instalacije, razvodne instalacije TV antena i interfonske razvodne instalacije).

ELEKTROMOTORNI POGONI

NJutnova jednacina kretanja. Momenat inercije. Prenosnici. Snaga, energija. Staticke karakteristike. Kvadranti. Stabilnost. Kuciste i mehanicka zastita. Preopteretljivost. Zagrijavanje: gubici, kriticni dijelovi, temperaturna ogranicenja. Vremenske konstante zagrijavanja i hladjenja. Vrste rezima rada. Metode ekvivalentnih velicina. Metode analize: operatorska, prostor stanja. Pogon sa motorima jednosmjerne struje. Konstrukcija i princip motora. Ekvivalentna sema. Matematicki model. Blok-sema. Prednosti pogona JS. Upravljanje naponom, pobudom i kombinovano upravljanje. Staticke karakteristike. Leonardova grupa. Konvertori, konvertorski pogoni, reversibilni i rekuperativni pogoni. Kocenje: rekuperativno, protivstrujno, otpornicko. Model motora u prostoru stanja. Linearni slucaj. Linearizacija opsteg slucaja. Sopstvene vrijednosti sistemske matrice (stabilnost, prigusenja, sopstvene oscilacije). Dinamicka blok-sema. Operatorska metoda. Racunarske metode analize i simulacija dinamickih pojava kompletnog pogona. Pogon sa motorima naizmjenicne struje. Asinhroni motori: konstrukcija i princip. Ekvivalentna sema. Energetski tokovi. Momenat. Staticka karakteristika. Klosova formula. Uticaj napona,ucestanosti, otpornosti i induktivnosti na staticku karakteristiku. Nesimetricno napajanje. Kocenje asinhronih motora. Prednosti pogona sa asinhronim motorima. Dinamika asinhronog motora: transformacije modela motora. Referentne ose. Dinamicka ekvivalentna sema. Asinhroni motor kao dinamicki sistem. Blok sema za racunarsku simulaciju. Uproscena dinamicka blok-sema. Primjeri prelaznih pojava. Upravljanje asinhronim motorima: upravljanje sa promjenom napona statora, promjenom rotorskog otpora. Tiristorski i tranzistorski konvertori za upravljanje sa promjenom ucestanosti (principi, prednosti i mane). Primjeri savremenih rjesenja: pogon sa impulsno-sirinskom modulacijom (PWM, sa pracenjem sinusoide, sa naponskim invertorom (VSI), sa strujnim invertorom (CSI), ciklokonvertor, kaskade. Vektorska regulacija (princip, analogija sa pogonom JS). Upravljanje sinhronim i drugim motorima: konvertorski pogoni sa sinhronim motorima sa permanentnim magnetima i sa pobudom. Reluktantni motori. Motori sa obostranom isturenoscu (SP-motori).

ANALIZA ELEKTROENERGETSKIH SISTEMA 1

Kratak istorijski pregled razvoja sistema za proizvodnju, prenos i distribuciju elektricne energije. Sadasnje stanje i tendencije razvoja. Osnovni proracuni. Proracun pada napona i gubitaka snage na vodu. Bilans aktivnih i reaktivnih snaga. Sredstva za kompenzaciju. Sinhroni kompenzatori i motori. Otocni i redni kompenzatori, reaktivni kalemovi. Proracuni kompenzacije. Sistem apsolutnih i relativnih jedinica i njihovo koriscenje pri proracunu u elektroenergetskim sistemima. Izbor baznih velicina i promjena baze. Sinhrone masine kao elementi elektroenergetskog sistema. Definicija impedansi i vremenskih konstanti sinhrone masine. Definisanje matrica mreze. Matrice incidencije. Formiranje matrica impedansi i admitansi nezavisnih cvorova, grana i kontura. Formiranje matrice impedansi metodom korak po korak. Proracuni kvarova u elektroenergetskim sistemima. Priroda kvarova u elektroenergetskim sistemima. Kratki spojevi i zemljospojevi, simetricni i nesimetricni. Tevenenovo ekvivalento kolo elektroenergetskog sistema u kvaru. Opsti metod proracuna struja i snaga kratkog spoja pri jednopolnom i dvopolnom zemnom spoju, dvopolnom i tropolnom kratkom spoju, uz pomoc simetricnih komponenata. Naponi ispravnih faza posle kvara. Prekidi provodnika (prekid jedne i dvije faze voda). Direktni (subtranzjentni, tranzjentni i trajni), inverzni i nulti parametri elemenata elektroenergetskog sistema. Uprosceni metodi proracuna. Racunarski metodi i matricni modeli za proracun raspodjele struja i napona pri kratkom spoju. Uticaj otpora elektricnog luka na mjestu kvara. Uticaj asinhronih motora. Dijagram struje kratkog spoja u zavisnosti od trajanja kvara. Sredstva za ogranicenje struja i snaga kratkog spoja. Uzem ljenje zvjezdista. Vrste uzemljenja: izolovan, direktno uzemljeno, zvjezdiste uzemljeno preko niskoomske impedanse (otpor, reaktansa). Kompenzacija struje zemljospoja. Uticaj tipa mreze na uzemljenje zvjezdista. Elektromagnetni uticaj energetskih na telekomunikacione vodove pri zemnom spoju. Telefonska interferencija i problem paralelnog vodjenja energetskih i telekomunikacionih vodova.

ANALIZA ELEKTROENERGETSKIH SISTEMA 2

Proracun stacionarnih stanja elektroenergetskog sistema u normalnom radnom rezimu. Problem proracuna stacionarnih tokova snaga i naponskih stanja. Predstava mreze. Admitantni i impedantni modeli. Stacionarni model mreze formiran preko jednacina grana, kontura i cvorova. Jedanacine tokova snaga pisane metodom nezavisnih cvorova. Definicija promjen ljivih pridruzenih svakom cvoru. Uvodjenje pojma injektiranja, promjen ljivih stanja i uprav ljanja. Rjesenje problema proracuna tokova snaga. Klasifikacija cvorova (PLJ, PV i balansno-referentni cvor) i izbor prespecificiranih i nepoznatih promjen ljivih rjesavanju problema proracuna tokova snaga. Jednacine tokova aktivnih i reaktivnih snaga po granama. Proracun gubitaka u granama i sumarno za cijelu mrezu. Numericki metodi za rjesavanje jednacina tokova snaga. Gaus-ov i Gaus-Sajdel-ov metod. NJutn-Rapsonov metod. Definicija pogonskih ogranicenja i uvodjenje ogranicenja u algoritam resenja problema. Regulacioni transformatori i naponsko kontrolisane sabirnice. Modifikacije numerickog resenja problema u prisustvu regulacionih transformatora. Prakticne primjene proracuna tokova snaga. Numericki problemi rjesenja proracuna tokova snaga. Uprosceni postupci i raspregnuti modeli za proracun. Kompletno raspregnuti model ("DC model"), za proracun tokova aktivnih snaga. Stabilnost elektroenergetskih sistema. Sinhrona masina i problem stabilnosti elektroenergetskog sistema. Koncept stabilnosti nelinearnih sistema. Stabilnost pri regularnim poremecajima. staticka i dinamicka stabilnost. Stabilnost pri velikim poremecajima (tranzjentna stabilnost). Pojam sinronizacione snage. Osnovni kriterijumi stabilnosti pri malim poremecajima. Staticka stabilnost jednomasinskog i dvomasinskog sistema. Stabilnost visemasinskog sistema. Linearizacija dinamickog modela sistema i koncept dinamicke stabilnosti. Kriterijumi za procjenu dinamicke stabilnosti (proracun sopstvenih vrijednosti, matrice sistema, utvrdjivanje znaka realnih dijelova korijena karakteristicne jednacine). Veliki poremecaji, tipovi poremecaja, ekvivalentne seme i tranzijentna stabilnost. Resenje jednacine njihanja za slucaj jednomasinskog i dvomasinskog problema tranzijentne stabilnosti. Tranzijentna stabilnost visemasinskog sistema. Metodi uproscenja sistema i svodjenja na jednomasinski i dvomasinski problem. Direktni metodi za procjenu tranzijentne stabilnosti. Prvi i drugi metod ljapunova. Mjere i sredstva za pobo ljsanje stabilnosti. Osnovi proracuna naponske stabilnosti. Termicki proracuni nadzemnih i kablovskih vodova. Osnovna jednacina bilansa snaga sa uvazavanjem suncevog zracenja. Trajno dozvo ljena struja opterecenja nadzemnih i kablovskih vodova. Posthavarijska stanja u elektroenergetskom sistemu (oslabljeni sistem). Koncept sigurnosti elektroenergetskih sistema. Preopteretljivost elemenata elektroenergetskog sistema i koriscenje termickih rezervi u poremecenim i posthavarijskim stanjima. Zastita od preopterecenja. Udari opterecenja pri ukljucenju ispalih elemenata i vece fazne razlike.

ELEKTRANE I ELEKTROENERGETSKA POSTROJENJA

Struje kratkog spoja. Vremenski tok struje trofaznog kratkog spoja, naizmjenicna i jednosmjerna komponenta. Karakteristicne vrijednosti struja kratkih spojeva. Kriticne vrste i mjesta kvara i uklopnih sema postrojenja za izbor opreme. Toplotni i mehanicki proracun elemenata postrojenja. Zagrijavanje u normalnom pogonu i pri kratkim spojevima. Hladjenje. Sile koje djeluju na elemente postrojenja kod kratkih spojeva. Dinamicka i staticka naprezanja. Sabirnice i neizolovani provodnici. Standardne konstrukcije, vrste profila i karakteristike. Sabirnice u obliku uzadi. Proracun termickih i mehanickih naprezanja. Izolatori. Vrste , mehanicka i toplotna provjera i izbor. Energetski kablovi u postrojenju. Vrste i konstruktivne karakteristike. Nacin polaganja i izbor. Prekidaci i rastavljaci. Karakteristicne velicine prekidaca. Snaga i struja iskljucenja, struja ukljucenja, ciklus operacija. Manipulacije u semama razlicitih karakteristika. Vrste rastavljaca, karakteristike i izbor. Rastavne sklopke. Osiguraci visokog napona. Karakteristike i izbor. Mjerni transformatori . Strujni mjerni transformatori. Karakteristicne velicine. Seme vezivanja. Naponski transformatori. Karakteristicne velicine. Kapacitivni naponski transformatori. Energetski transformatori i prigusnice. Izbor transformatora. Paralelan rad transformatora u mrezi i ekonomican pogon. Prigusnice za ogranicavanje struja kratkih spojeva. Zastita postrojenja od prenapona. Izbor i mjesto postavljanja odvodnika prenapona. Faktor uzemljenja. Glavne seme postrojenja. Jednostruke sabirnice. Pomocne sabirnice, visestruki sistemi sabirnica. Seme visokonaponskih postrojenja. Sopstvena potrosnja elektrana. Vrste potrosaca. Seme sopstvene potrosnje sa i bez generatorskog prekidaca. Rezervno napajanje. Razvijene i strujne seme. Simboli. Principi crtanja sema. Karakteristicni primjeri kola zastite, signalizacije, uprav ljanja i mjerenja. Pomocni pogoni. Izvori pomocnog napona. Izbor i seme vezivanja i zastita. Pogoni za pokretanje aparata. Pouzdanost postrojenja. Pokazatelji pouzdanosti. Proracun pouzdanosti redno-paralelnih sema. Minimalni presjeci i proracuni slozenih sema. Prostorno uredjenje postrojenja. Postrojenja u zgradama, oklopljena i otvorena. Postrojenja izolovana gasom. Uzemljenje postrojenja. Vrste uzem ljenja, karakteristicne velicine, kriterijumi, opasnosti i propisi. Prakticne metode proracuna uzemljivaca. Kablovi i nadzemni vodovi kao dijelovi sistema uzemljenja. Osnovi gradjevinskog i hidromehanickog dijela HE. Principi koriscenja energije vodenog toka. Tipovi HE. Pumpno-akomulacione i reverzibilne HE. Osnovna hidrotehnicka oprema. Izbor hidroturbina. Osnovi termoenergetskog dijela termoelektrane. Toplotni radni ciklusi. T-S dijagrami i sistem iskoriscenja. Toplane i toplofikacioni ciklusi. Gradjevinska dispozicija i radne karakteristike TE. Kotlovsko postrojenje. Rashladjivanje i rashladni tornjevi. Seme razvoda pare i vode. Elektrane u bloku. Pustanje u pogon i zaustav ljanje. Tehnicki minimum. Promjena opterecenja. Nuklearne elektrane. Vrste i karakteristike nuklearnih elektrana. Oplodni reaktori. Cijena elektricne energije na pragu elektrane. Dijagrami opterecenja i karakteristicni parametri. Stalni i promjen ljivi troskovi. Primjena procesnih racunara u postrojenjima. Kontrola i da ljinsko uprav ljanje postrojenjima. Lokalna automatika i zastita.

ELEKTRICNA VUCA

Tehnicko-ekonomska i ekoloska svojstva elektricne vuce. Osnovni parametri glavnih vidova elektricne vuce. Pogonski zahtjevi kod elektrovucnog pogona. Otpori vuce. El. kocenja. Adhezija. Uticaj elektricnih i mehanickih faktora na koriscenje athezije. Maksimalni uspon, ubrzanje, snaga. Putni dijagrami, optimizacija. Motori. Pregled postojecih vrsta elektromotora i mogucnost njihove primjene u vuci. Reostatska regulacija vucne sile elektrovucnog pogona sa rednim motorom JSS. Specificnosti konstrukcije otpornika za slabljenje polja u vuci. Elektricno kocenje. Primjer podzemne zeljeznice. Energetski bilans. Nedisipativna regulacija vucne sile motora JSS. Energetski bilans pri akceleraciji sa idealizovanim coperom. Diodni/tiristorski ispravljac. Elektrovucni coper. Visefazni coperi. Coperi sa automatskim slabljenjem polja. Talasnost ulaznih/izlaznih velicina, filtri. Primjer tiristorskog/tranzistorskog vucnog copera energetski bilans. Vozila za masovni prevoz putnika. Tipicni parametri, putni dijagrami. Specificnosti napojne mreze, sistem za detekciju voza, komandovanje, nadzor signalizacija. Aktivna i pasivna elektromagnetna kompatibilnost. Teretna ze ljeznica,specificnosti i osnovni parametri. Mehanicka konstrukcija lokomotive. Pregled postojecih naponskih sistema. Lokomotive. Diodna lokomotiva. Elektricna sema, regulacija vucne sile, slabljenje polja, kocenje. Talasnost armaturne struje, konstrukcija motora za talasnu struju. Eksploatacione karakteristike diodne lokomotive. Tiristorska lokomotiva. Elektricna sema: poluupravljivi, punoupravljivi most. Aktivna i reaktivna snaga lokomotive. Augijeva sprega. Regulacija vucne sile. Kontinualno slab ljenje polja pomocu tiristora. Rekuperativno kocenje. Izbor tiristora i zastite. Eksploatacione karakteristike. Stabilna postrojenja. Elektrovucne podstanice GS. Elektrovucne podstanice 25 kV,50 Hz. Osnovni elementi kontaktne mreze, mjere zastite. Elektromagnetna kompatibilnost. Dizelelektricna vuca. Karakteristike dizel motora i specificiranje regulacionog problema. Elektricni prenosnik snage. Hidraulicni prenosnik snage. Elektrovucni pogon sa motorima naizmjenicne struje. Indukcioni vucni motori. Sinhroni vucni motori sa permanentnim magnetima. Elektrovucni pretvarac ucestanosti: naponski invertor, strujni invertor, ciklokonvertori. Tehnike modulacije primjerene vuci. Specificnosti upravljanja vucnim motorima naizmjenicne struje: blok dijagram, karakteristike senzora, dinamika kontura fluksa i momenta, osnovni elementi sinteze. Eksploatacione karakteristike vucnog pogona sa motorom naizmjenicne struje. Gubici snage u motoru i pretvaracu, problematika hladjenja. Metode programskog podesavanja mehanicke karakteristike, koriscenje adhezije. Problematika paralelnog rada. Autonomna elektricna vozila. Elektricni automobil. Komparativne prednosti u odnosu na SUS motor. Izbor motora i pretvaraca. Pregled postojecih vucnih baterija. Algoritmi brzog punjenja i odrzavanja baterije. Gorivne celije. Hibridni automobil. Savremeni trendovi u elektricnoj vuci. Linerani vucni motori. Cilindricni motori integrisani u pogonski tocak ili osovinu. Vozila sa zamajcem. Zeljeznicki putnicki saobracaj za velike brzine.

ISPITIVANJE ELEKTRICNIH MASINA

Mjerenje elektricnih velicina: snaga, reaktivna snaga, otpori, racun gresaka. Mjerenje temperature: metode, greske pri mjerenju, propisi, termospregovi, otpornicki termometri. Mjerenje brzine obrtanja: tahometri, mjerenje klizanja, tahometarski generatori. Mjerenje momenta i odgovarajuce snage: kocnice, elektrodinamometar, torziometar elektricne kocnice, stabilnost rada. Odredjivanje stepena iskoriscenja: direktna metoda, metoda rekuperacije, metoda odvojenih gubitaka, ogled zaustavljanja. Ispitivanje transformatora. Ispitivanje asinhronih masina. Ispitivanje sinhronih masina. Ispitivanje masina jednosmjerne struje.

TELEKOMUNIKACIJE

Model telekomunikacionog sistema. Signali. Priroda poruka i karakteristike prenosnih signala. Karakteristike signala realnih poruka. Obrada signala. Potreba i principi obrade signala. Amplitudska, frekvencijska i fazna modulacija. Diskretizacija kontinualnih signala. Impulsne modulacije. Impulsna kodna modulacija. Multipleks. Koncepcija i svrha formiranja multipleksnih signala. Multipleks sa frekvencijskom raspodjelom. Multipleks sa vremenskom raspodjelom. Prenos signala. Velicine i jedinice u prenosu signala. Degradacija u prenosu. Prenos signala kroz linearne sisteme. Linearna izoblicenja. Nelinearnost sistema, nelinearna izoblicenja. Sum. Karakteristike termickog suma. Uticaj na prenos signala. Telekomunikacioni vodovi. Karakteristike telekomunikacionih vodova. Prenos analognih signala. Dvozicni i cetverozicni prenos. Prenos digitalnih signala. Regeneracija. Sistemi prenosa (analiza i elementi projektovanja). Analogni linijski sistemi. Digitalni linijski sistemi. Sistemi prenosa po vodovima visokog napona. Opticki telekomunikacioni sistemi. Radio-telekomunikacioni sistemi.

EKONOMIKA I ORGANIZACIJA

Vidi program predmeta na strani 33.

SISTEMI ZASTITE U ELEKTROENERGETSKIM POSTROJENJIMA

Opste napomene. Primjena. Mrtva zona relejne zastite po vremenu. Kvarovi u elektroenergetskom sistemu. Opsti zahtijevi koje relejna zastita mora da ispuni. Crtanje relejnih uredjaja u semama. Izvori pomocnih napona. Nacin vezivanja releja. Elektromehanicki releji. Releji. Podjela po principu rada i broju ulaznih velicina. Elektromehanicki releji. Principi rada. Strujni i naponski releji. Termicki, frekventni i rid releji. Pomocni i signalni releji. Eliminacija vibracija kod elektromagnetskih releja za naizmjenicnu struju. Elektromehanicki releji sa dvije ulazne velicine. Usmjereni releji. Elektromehanicki distantni releji. Impedantni, ugaono admintantni i ugaono impedantni. Pomjeranje impedantne karakteristike u Z-ravni. Strujni elektromehanicki relej sa kosom karakteristikom (stabilizovani relej). Logicka kola sa elektromehanickim relejima. Vremenski releji koji se koriste u elektromehanickim konstrukcijama. Prednosti i mane elektromehanickih releja.Staticki releji. Kombinovanje elektromehanickog releja i ispravljackih mostova. Principi rada statickih releja. Osnovne osobine svih statickih releja. Staticki strujni i naponski releji. Staticki termicki i frekventni relej. Staticki releji sa dvije ulazne velicine. Usmjereni releji. Releji bazirani na amplitudnoj komparaciji. Amplitudni komparatori. Releji bazirani na faznoj komparaciji. Fazni komparatori. Staticka logicka kola. Vremenski staticki releji. Staticki strujni relej sa kosom karakteristikom. Prednosti i mane statickih releja. Zastita vodova. Prekostrujna neusmjerena zastita. Ponasanje dvofazne prekostrujne zastite pri dvostrukim zemljospojima. Strujno i vremensko podesavanje prekostrujne zastite. Prednosti i mane prekostrujne zastite. Brze prekostrujne zastite. Usmjerena prekostrujna zastita. Vezivanje usmjerenih releja. Ponasanje usmjerenih releja u ispravnim fazama voda. Strujno i vremensko podesavanje usmjerene prekostrujne zastite. Mrtva zona usmjerenog releja. Prednosti i mane usmjerene prekostrujne zastite. Prekostrujna zastita od kvarova koji generisu znatne nulte komponente struje. Osnovne osobine strujnih transformatora. Usmjerena prekostrujna zastita od nultih komponenti struja. Rad usmjerenog releja napajanog nultom komponentom struje i nultom komponentom napona. Dobre i lose osobine prekostrujne zastite bazirane na mjerenju nultih komponenti struja. Zastita od zemljospoja u mrezama sa izolovanim neutralnim tackama. Diferencijalna zastita. Opsti principi poduzne diferencijalne zastite. Mrtva zona poprecne diferencijalne zastite. Usmjerena poprecna diferencijalna zastita i mogucnost njenog kaskadnog rada. Podesavanje poprecne diferencijalne zastite. Poprecna diferencijalna zastita za nulte struje. Distantna zastita. Osnovni principi distantne zastite. Karakteristika vrijeme-impedansa. Elementi distantnih zastita i njihove funkcije. Ulazne velicine distantnih zastita. Dobre i lose osobine distantnih zastita. Zastita sinhronih masina. Vrste kvarova i opasnih rezima. Diferencijalna zastita generatora. Zastita statora od zem ljospoja. Zastita od kratkog spoja unutar faznog namotaja. Zastita pobudnog namotaja od zemljospoja. Zastita generatora od gubitka pobude i nesimetricnog rezima. Zastita generatore od kratkih spojeva u spoljasnjoj mrezi. Zastita transformatora. Kvarovi i opasni rezimi transformatora. Diferencijalna zastita transformatora. Izbor strujnih medjutransformatora za diferencijalnu zastitu transformatora. Gasna zastita. Zastita od proboja prema sudu. Kucisna zastita. Brza prekostrujna zastita. Zastita od kratkih spojeva u spo ljasnjoj mrezi. Zastita sabirnica. Prekostrujna zastita sabirnica. Diferencijalna zastita sabirnica. Zastita asinhronih motora. Zastita od kratkog spoja. Zastita od preopterecenja. Zastita od rada sa dvije faze.

DISTRIBUTIVNE I INDUSTRIJSKE MREZE

Uvod. Znacaj distributivnih sistema. Distributivne mreze. Definicija distributivnog sistema. Karakteristike potrosnje elektricne energije. Tehnicko-ekonomski pokazatelji vazdusnih i kablovskih vodova. Tehnicko-ekonomski pokazatelji transformatora i transformatorskih stanica. Savremena rjesenja distributivnih sistema. Izbor optimalnog parametra distributivnog sistema. Osnovni pokazatelji kvaliteta elektricne energije. Pregled zastite, automatike, nadzora i upravljanja u distributivnim sistemima. Industrijske mreze. Klasifikacija industrijskih potrosaca elektricne energije i njihove opste karakteristike. Dijagrami i pokazatelji ellektricnog opterecenja. Visi harmonici. Karakteristicne seme napajanja industrijekih preduzeca. Izbor broja, snage i tipa energetskih transformatora. Izbor naponskih nivoa. Izbor presjeka provodnika i kablova. Izbor mjesta postavljanja napojne transformatorske stanice. Kompenzacija reaktivne snage. Osnovni principi racionalne potrosnje elektricne energije.

PROJEKTOVANJE POMOCU RACUNARA U ELEKTROENERGETICI

Teorijske osnove grafickog predstavljanja. Predstavljanje geometrijskih oblika u ravni i njihove transformacije. Predstavljanje trodimenzionalnih oblika u prostoru i njihove transformacije. Relacije i algoritmi za transformacije aksonometrijski predstavljenih oblika, projekcija i presjeka. Vrste i nacini koriscenja racunarske opreme za graficko predstavljanje. Simboli elemenata postrojenja i projektovanje glavnih strujnih sema postrojenja i elektrana. Projektovanje i predstav ljanje karakteristicnih polja postrojenja. Izbor i optimalni raspored celija u dispozicionom rjesenju transformatorskih stanica i razvodnih postrojenja. Karakteristicni presjeci i celije. Projektovanje kola pomocnog napona i kola zastite,signalizacije,upravljanja i mjerenja u postrojenjima. Interaktivni proracuni struja kratkih spojeva i izbor elektricne opreme. Interaktivno racionalno projektovanje uzem ljivackih sistema. Gromobranske zastite i osvjet ljenja postrojenja. Optimalno trasiranje nadzemnih vodova sa izborom lokacije i visine stubova. Interaktivna analiza i izbor strukture elektroenergetskog sistema s obzirom na pouzdanost napajanja potrosaca.


Sva autorska prava zadrzana ETF BL 2004.